Thursday, July 23, 2015

Gamdang tung Zomite – 4

Gamdang tung Zomite – 4

Thu Masa
Gamdang tung Zomite tawh kisai Khang Nihna (Second Generation) thu tamlo kong gelh hi. Ngimna bulpi in – i tuah khak thute leh i zatpahpah theih ding lamlahna ahih khak leh cihna hi. Gamdang tungte zong nungkaihvei vive na hih manun lungsim mun khatah om theilo bek tham loin nupa kum tampi kimulo leh tate tawh zong kum tampi mah kikhen i om hi. Lupna khat tungah lumkhawmte zong tua thu genkhawm kha kei si hang e cih ding tam ci leng kum tampi kimu lote adingin haksa mahmah ding hi. Gamdang i tun ciangin singkung hi leng i po-na mun panin kibotkhia in lei dangah kisuan tawh kibang hi. Tua hangin i kisuan thakna leitang tawh i zung a kilem nading hun ngak kisam kha ding hi.
Gamdang tung khin, ahih hang lungsim sungah tenna Zogam mangngilh lo ahih manin pumpi in ava om nawn loh hangin lungsim khempeuh khua lui ah vakvak lai cih bang om hi. Nu leh pate’ adingin a dam sungun a khua lui uh mangngilh taktak thei lo ding uh hi. Vaimim leh be huan cih bang i khua lui ah kham piikpeek a i nekna gam thak i tunna pan zong tuate mah kilunggulh veve mawk hi. Buhsih leh aksa nek ding tam mahmah na-ah bang hangin vaimim belpi tawh huan tangtang i hiam cih leh i khankhiatna ann mah kilunggulh ahih man hi
Tutung in Zomi gamdang tungte tawh kisai gen ding thute sung pan in Khang Nihna thu kikum leng ka ci hi. Hih thu tawh kisai i telsiam leh gamdang a i lunghimawhna hong nuamtuam ding hi. Ahi zongin kitelkhialhna leh lungkiatna zong hong tun thei hi. Gamdang tung i gen laitak in Topa Jesu zong kumpi Herod in thah dingin a zon manin kum nih khawng a phak laitak-in Egypt gamah na galtai hi. Joseph leh Mary in gamdang tungte haksatna na tuak uh hi. 1990 kum in Egypt ka hawh lai-in inn khat Joseph leh a innkuanpihte tenna kici ka mu ngei hi. Tua inn ah teng maw cih a kitheih cian loh hangin i Lai Siangtho in Egypt ah kum bangzah hiam a om lam uh hong hilh hi. Gamdang na om haksatna na tuak ciangin Topa kiangah, “Nang zong kei tuah bang haksatna tuak khin na hih manin ka vai hong gualzawhpih in,” ci-in thungetna nei in.

Khang Nihna (Second Generation)
Zogam tawh kisai lunglenna leh muhnopna khang khatna nu leh pate neihzah in khang nihnate’n nei nawnlo ding uh hi. Tua bek hi loin nu leh pate’ haksatna leh gimna thuakte’ amau adingin tangthu tawh kibang bekin amau thuak khalo ahih manun tua zah in thupi in simsak lo kha ding uh hi. Tua sangin a nawngkaizaw ding ahih leh khang nihnate leh nu leh pate kikalah Mikangte’n generation gap (khang kibansam) om hi. Tua i cih ciangin i tuahkhak thute kibanglo lua ahih manin thu khat i gen khop ciangin i ngaihsutzia kibanglo hi. Tua pen mental gap (ngaihsutna kibansam) zong kici thei hi.
Khang nihnate’n vaimimcim leh gatam huan cih bang thupi sa loin Mikang ann fast food mah hong duhzaw ding uh hi. Burger leh Potato Fries khawng mah a nek uh ciangin lungkim bek ding uh a, amau hong khan khiatna leitang in a puak ahi hi. Niangtui sangin Co-ca Cola, Pepsi leh Sprite cih bang dawn nuamzaw ding uh hi. Ann thu bek hi loin inn lam a om ni leh gangte, meltheihte sangin Hollywood movie star te min leh tangthu hong theizaw ding uh hi. Nu leh pate Mikangpau zat siam hong sa loin, zong hong zumpih mai ding uh hi. Innkuan a tutkhop, thu kikup sangin TV mai ah movie et hun hong tamzaw ding ahih manin innsung khat ah omkhawm ahih hangin kiho lo cih bang hong tam ding hi.
Tunai a ka laibu sim David W. F. Wong gelh Beyond Finishing Well sungah labu gelhpa in Moses leh Joshua makaihzia leh amau thakhek ding piakkhiatna thu lim gen mahmah hi. Moses in ama thakhek ding Joshua tungah vai khempeuh ap in, amah zong Pasian in a nuntakna la hi. Tua hangin Israel mite’n Joshua makai thak tungah mitsuan in amah zui uh hi. Moses om lai leh makai thakpa sangin Moses mah a zui nuam tam ding hi. Makaite’n zong makaihna hun kikhek zawh ciangin a sepna mun ah om nawn kei leh hoihpen hi. Tua ahih kei leh “nang hun leh ama hun” ci-in i seppihte’n hong gengen ding hi. Joshua a sih ding ciangin makai khat tungah a vai ap loin Israel tate nam sawm leh nih makaite tungah ap hi. Joshua khang mite om laiteng Israel tate’n Pasian mah na zui uh hi. Ahi zongin Joshua leh ama khang hong sih khit ciangin amau tangthu hong lamdang hi.
Galdo mipite tu-in inn leh lo nei in hong teng uh hi. Ahi zongin galdo ding nisim in om nawnlo ahih manin hong lungnuam in kitawldamsak uh hi. Tua bangin galdo ding om nawn lo, nek leh dawn nuam sa-in hong om uh ciangin Pasian hong phawk nawnlo uh hi. Nisim sih leh hin kikal ah a om lai-un Pasian beel uh a, huhna ama tung panin lamen tawntung uh hi. Hun nuam leh tawldam hun hong zat ciangin Israel mite’n Pasian phawk nawn loin amau nopsakna leh lunggulhna bangin hong gamtata uh hi. Tua mah bangin Zomi khang nihnate’n zong nopsakna, pilna, hauhna i neih ciangin Pasian i mangngilh khak ding kidophuai hi.
Princeton Professor Alejandro Portes in a laibu gelh Legacies: The Story of the Immigrant Second Generation sungah America gamah tuni in gamdang pan pem mihing 30 million om a, gambup milip ah 15% bang pha khinzo ci-in ciamteh hi. Latin America leh Asia gam panin a pem mi kum 1960 zawh in tam pen hi. America gamah Mikangpau kithupi sim lua ahih manin khang nihna a tamzaw in Mikangpau bek thei in a nu leh pate’ pau thei nawn lo uh hi. America gammi suahna khat in a kiseh hangin, nu leh pate pau theih nawnloh supna lianpi hi. Tua ahih manin Mikangpau leh amau innkuan pau thei khawm leh hong khankhiatna uh nu leh pa ngeina (custom and culture) zong simmawh lo ding uh hi, ci-in na gelh hi.
USA pen U-Start-Again cihna hi a kicih ka za ngei hi. Na khempeuh sin kikna gam hi, ci uh hi. Tua mah bangin pem thak mite’n America gam a tun uh ciangin septheih bawltheih hanciam mahmah uh a, zong lawhcing mahmah uh hi. A hangin mi lawhcing nuamte’ adingin hamphatna kongpi kihong tawntung hi. Nu leh pate’n tua hangin nasep hahkat mahmah uh a, amau kipumpiakna panin a tate un sangkahna ah hanciam in a lawhcin ding uh lamen uh hi. Vietnam pan hong paite bang nu leh pate’n thagum tawh septheih bangbang sem uh a, tuni in a tate uh doctor, engineer, scientist khawng hi khin zo uh hi. Pem thak naupangte Mikang naupangte sangin zong lailam hatzaw uh hi.
Asian Paradox cih tawh a kiciamteh khat pen nu leh pate’ laisiam lo, Mikangpau zong pau thei mello ahih hangin a tate uh laisiam mahmah cih hi. Laisiamna tawh Mikangte phak sawmna lim neih mahmah uh hi. Tua mah bangin zong valedictory leh salutation sanginn ah kineih ciangin Asian sangnaupangte’n pahtawina ngah hamtang uh hi. Asian sangnaupangte’ laisiamna leh lawhcinna thupi i sak laitakin Mikangte’ thukhualna, midangte hih bangin amau gamah lawhcing leh zong hong haza loin pahtakna pia uh ahihna thupizaw hi. Pemta hong pai theihna dingun sum leh pai, inn luah ding a kipan nek leh tak amau huhna tawh sai khin uh hi. Hih bangin huhna hong piak manun nu leh pate’n nasep ding neipah, tate zong sangkahpah hi. Hih hamphatna i mangngilh het loh dingin kisam hi. Midangte hizah a khual lungsim leh ngimna nei Mikangte pahtakhuai lua hi.
Mailam ah hun ka ngah bangin Hun Zeekzia (time management) leh pawlpi tawh kisai (Church and denomination) kong gelh ding hi. I mangngilh loh ding aka deih bel in – nopsakna leh cihtheihna khawng i neih ciangin David Kham laphuah bangin Jesu hong itna bek hi cih i mangngilh loh ding kisam kasa hi. Banghang hiam cih leh Solomon in Paunak sungah mite thuakzawh loh thu thumte lakah, “Sila khat kumpi a suah ciang,” cih na gelh hi. A lian ngeilo hong liat ciang thuakhak hi. Mi a hausa, a pilsate tung pan sin ni. Topa thupha.
Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau

Tuesday, July 14, 2015

PHONE LEH IPAD ZATZIA

PHONE LEH IPAD ZATZIA
Hihtawh kisai in Zomi te Gam khangto mun ah ih om tawh kizui in gennop pawl khat om in asim mimal khat ciat no lungsim tawh a kituah kei leh hong na maisak un.

Zomite mun western gam, Kawlgam leh India gam ah ih kitheih zak a ih omna ciatciat ah khuahun khantohna tawh kiton in Phone leh Ipad kizang ciat ta hi.

 

I. Phone te bang2 company bawl hi ta leh Battary tha tuansa (charging) sain mi tawh kiholoh ding pen thupi mahmah ding hi. Ih muh leh ih zak2 sa om bangin tua dan a azang mitampi te phone puakkhapna hangin aliam tampi om ahih manin hihtawh kisai-in kidawm tek thei ding inkideih sak hang!

II. BIAKINN LE KIKHOPNA AH
Leitung khantoh tawh kiton in phone kinei ciatin tua phone te ah Lai Siangtho, Viber leh atuam2 kikoih in kizang ciat hi. Camera in zonh kizang hi.

1. ZOMIte
Zomite western gam leh muntuam2 ah ih omteh tagah nawimu bangin Phone leh Ipad te kisawk kha ahihman in Biakinn leh KIKHOPNA khat peuh2 ah Lstho etna leh La etna peuh in kizangin hoih mah2 sam napiin tua kawmin Viber leh Fbook peuh ah kisawk kha ham tang hi.

Tua bek hilo games peuh tawh kibuai thei a, mai lam en lo in nuailam enen in ih lungsim ah thukigen ki ciam teh lo kha thei hi.

USA ah Pastor Khat in Biakinn ah hidan in ci hi. Zomi te aw phone ih mek2 sang in Biakinn ah Off un, Lai siangtho hong pua in Laibu panin en tang2 zaw ni. Gikna sak uh leh zong Kikhom nong paiteh Motor tawh hong pai na hih manin Motor hong puasakin lel ken teh, ci hi.

LSTho sung ah Mite ading Limpha na hi un. Enteh tak na hi un acih bangin thupi mahmah hi. Hitak pihi phone le Ipad te Camera azang ih hih kei buang leh Biakinn sung leh kikhopna khat peuh2 ah thudang in zang lo Viber leh Fbook La cihte in zang lo in off theih ding bel thupi hi. Mite ading limpha hih sawm tek ni!

2. MANGKANG/MIKANG TE.
Mikangte pen eite sangin internet leh phone , Ipad cihte azatna uh sawt ban ah eisangin A hoih zaw tham nei uh hi. Ahih hangin Ka muhna leh kabatna ciang ah , Atawtaa deuh ka hih kei leh Pulpit khong leh Kikhopna khat peuh2 ah Ipad leh phone khawng, Na zang tam het lo uh hi. Kawlten ah ZOMI te hauh pua lah acih bangin. Zomi ten tuni ihnuntak zia uh kiet phat zel ding kisam ei.

Kizepdan zong Pasian thu umte na sexy lo uh hi. sexy kizem deuh teng bel Pasian theilo teng mah na hi lel hi.


Ih phone uh leh I Ipad te uh Pasian hong piaksa ahih bangin Pasian phawk lo liangin mun leh mual khen thei lo. mun kilawm ah zang siam dingin Topan thupha hong pia hen! eikia ih om na khawng ah Lai Siangtho simna in ih zat theih leh thupi ding hi. Biakinn pen Biakinn sungdanin zang siam leng!

Asim kha mimal khat ciatin nuntakpih in Midangte a dingin Limpha ih hih theihna dingin Topan thupha hong pia hen.

Lungdam
Siam Khaute

July 14

 

Friday, July 3, 2015

TUI BANG LUANGKHOP DING ZOMI NANG LE KEI TAVUAN/MAWHPUAK

ZOMITE TAVUAN / MAWHPUAK
Tu lai takin Zomi te mai lam kalsuan zia ding khatin Singtang mite Chin state sung ate hi ta leh Manipur India ate hi ta le hang ih mawhpuak/tavuan uh lian mahmah lai hi cih tawm pu lak nuam hang. Politic tawh kisai in tam ih gen theih aom vat kei a, ahi zongin NAM vai tawh kisai in Nam Khat, Lawng Khat in aluang khawmthei nailo ZOMI te ih hih man in Lawngkhat in ZOMI ci a ih luang khop theih na ding Nang leh kei Tavuan/mawhpuak ahi hi, cih tawm Pu lak nuam hang. Makaite in hong sem zotuan lo ding a, Aneu pen pan alian pen dong in ih sep ding ahi hi.

Myanmar Chin State sung ah om ZOMI akici khin thei nailo awkaih/pau tuam azang deuh te in: “Sihzang pau, Tedim pau, Teizang pau, Zo ham, Ngawn pau, Falam”pau ahi hi. India sung ah “Paite pau, Thado pau, Vaiphei pau, Gangte pau leh Hmar pau” hi a, ih pau zui-in Mi Nam Khat in ih kingiahsun tek phial uh hi. A dang tampi om in tuate tawh hih ih gelh theih teng pen ZOMI ah tuibang ih luan khawm a, NAM khat in ih din theih na ding un Aneu pen pan Alian pen ZOMI kici sa te mawhpuak lian pen ahi hi.

Kum 100 lom val sung ih kikhen khit uh a, ih omna leh tenna zui in Pau leh Ham kizang in hong kilam dang a, Zomite  ngeina sangin ih omna le tenna Namdangte dan leh zia azui nuam phadiak te ih hi lai hi. Ih awsuah leh Pau tawh NAM tuam in kibawl ding hi leng atung a ih gelhsa te sangin zong kinamtam lua lai kha ding hi. Tuni in tuapau leh ham omna zui a ih zatte sangin Ih kizopna, Unau ih hihna hong langsak Ih BEH tawh kizon hun mahmah kha ding hi.

BEH ka gen takciangin Pawlkhatte in BEH buai abuai cithei a, ZOMI kici dingte pen kici vek thei nailo ih hih manin BEH tawh kizon kikan a, NAM khat a dinding pen Campaign ih zat uh hong kul san mawk hi. Bang hang a cika hiam cih leh MIZO te bangin ZOMI hing kici kim thei nai lo hi. BEH kibang gegu nam tuam dan leh pau tuamdan tek ah ki-omin kituam dang lai mahmah hi. MIZO bang, AMERICAN cih bangin minam tampi in ZOMi hi ing, ih cihtheih na dingin BEH thu sutloh aphamawh hun hong tung hi. Politic ah na gualzawhna(Aungmyan) dingin zong BEH pih leh phungpih te mah in hong gualzo sak bek ding hi.

1997 kum in Paite leh Thado(kuki) hong kibuai a, tua tungtang panin Saklam a om ten Kawlgam ah ah behpihte uh ih omlam hong phawk panpan zel hi. Ih thungaihsutna uh atoi lai dan, kikhang ma mahmah lai hi. A BEH in sut ni ci leng hong saulua ding ahih manin ZOMI akici te in Ih beh pih leh BEH unaute Bang Pau zang lak a na om, na teng uh hiam cih pen kan a, Tuate kiang ah Unau hihna pulak in, NAM khat hi hang ZOMI hi hang cih pen ih kigen ih kikawm, ding tua ahih kei leh Namdangten hong nenniam lua ding cih ih pulak ham tang ding kisam hi.

A thei khin tampi zong om ni in BEH ka theih pak pawl khat koikoi ah om Bang pau zang cih hong pulak samsam ning in tuatung tawn in Bang ci CAMPAIGN ding cih ih mu ding uh a, zong na kan tek un. “Sihzang pau, Tedim pau, Teizang pau, Zo ham, Ngawn pau, Falam leh Thado”pau ahi hi. India sung ah “Paite pau, Thado pau, Vaiphei pau, Gangte pau leh Hmar pau” tuate sung ah Bang BEH tengom hiam kei beh teng bang pau zang sung teng ah om hiam ci-in kanin NAM khat hi hang ZOMI hi hang ih cih tek ding kitang sam mahmah kha ding hi.

Eg. 
#Tedim le Paite pauzang sung ah Songthu beh om, Falam ten Chawngthu ci, Thado ten Chongthu ci, Mizo leh Hmar ten Chawngthu mah ci.
·       Tedim le Paite pauzangte sungah Suantak beh ci, Sihzang ten Suantak/Thuantak beh ci, Zote’n Suantak mah ci, Vaiphei ah Suantak mah om
·        Samte beh Tedim le Paite pau zang lak ah om, Ngawnte pau zang om, Zoham zang om, etc.
·       Sektak behte Tedim leh Paite lak ah, Vaiphei lak ah, leh etc ah om,
·         Zahlang leh akiunau pih behte Teizang pau zang lak ah, Ngawnte leh etc.
·         Guite beh Teizang pau , Tedim le Paite, Thado te lak ah adim in om zel hi.

Hih teng pen theih pak ding a kong gelh hi a, tuni akipan in ZOMI aneu pen pan alian pen dongin Ih pau le ham zatna, ihomna sung ah BEH omteng kanin ham leh Pau tuamte zangte lak ah na BEH aom hiam kan in, tuate lak ah Bang beh teng om cih ih kan tangtang a, kinaina ding bawl in, Nam Khat hi hang ZOMI hi hang ih kicih tangtang ding pen thupi mahmah ding hi. Nang leh kei Tavuan leh Mawhpuak na hi.

NAM it taktak ih hih uh leh hihdanin hih le hang, tuzawh kum 5 sungin kithei tuah in NAM khat in ZOMI kici thei kim tek ding hang a, mailam ih Khuasak leh nuntakzia ding, Mailam kalsuan zia ding hong nuam mahmah ding hi. Tua hi leh Politic na semte adingin zong Gual lelh hong tawm mahmah ta ding hi.

ZOMI Nam lian in ih om theih na ding nang leh kei TAVUAN LE MAWHPUAK ah hih lam phawk tek ni.

Lungdam asim kha mimal khat ciatin Zomi na it leh ih beh ih phungtawh kikan tangtang a, ih kinaina uh theisak a, ih hanciam ciat ding kisam ding hi. BEH kibangin ih kiho theih kei leh zong kiho theihna pau or Kamphen zang a ih kizop teitei ding uh kong deihsak hi.

Topa thupha
Siam Khaute
July 3, 2015


Saturday, June 27, 2015

CHRISTIAN leh HOMOSEXUALITY

CHRISTIAN leh HOMOSEXUALITY
Tulai leitung a thang mahmah Homosexuality icih mite gam, ahih keh Pasian hing bialote lak bek a om bangin I ngaihsut lai-in, ei innsung mahmah ah hong luut khinta hikha thei ahih man in, hih Homosexuality tawh kisai tawm suut khawm leng ut hang.
MI HOMOSEXUAL HONG SUAH DAN
Mi Homosexual hong suah na ahang uh kibang kim takei mah leh a taangpi Homosexual hong suah dan uh suut khawm ni.
[1] NU-LE-PATE HANG
(Nute hih khialh man)

Nu pawlkhat pasal bang in khauh mahmah uhi. Hidan a ‘Nu’ thuthei lua ten a tapa te uh pasal ahih na bang vua ahong om ding uleh thu khensat theihna tawh akalsuan ding uh phallo uh hi. Hidan Nu in a tapa pen tanu (numei) bang in enkol/ nungtasak a, a tapa hih le bawl peuh mah thukim lo in “Pasal zong bang kei teh, na gamtat dan himhim, le na nasepdan mawngmawng, “Numei tawh kibang the” cihdan kampaute tawh koden ciden uh hi. Hici banga Nu thuneihna nuai a khang khia pasal pawlkhat ngaihsutna hong buai in, numei nuntakdan leh om zia in hong om takpi a, numei ngaihsutna bang ngaihsutna hon nei khong uh hi.
(Pate hihkhelh Hang)
Pa pawlkhat tapa deih mahmah in tanu hong neih khak ciangin a tanu pen aneu a kipat tapa etkol bangin hong enkol kha den hi. Tua leh a tanu pen pasal bang a zang to in a numei hih na pen mangngilh ding zah dongin nungta sak kha hi. Tuaci bang dinmun a ah hong khangkhia numei pawlkhatte Lesbian (numei le numei kiteng) hong suak uh hi.
(Nu/pa hihkhelh hang)
Ta pawlkhatte in aneih uh kibatpih a nu/pa (same-sex parent) pen in aneu a kipatin thudon loh hangin pampaih kisak na hangin kingaih siatna/niamna in kidim suak hi. A neih kibatpih nu/pa pen i kepna leh itna ngahlo lua kisak hang in a lungsim na mahmah hi. A neih kibatpih nu/pa itna leh kepna pen a lunggulhna lian mahmah ta leh alunggulh dan in mulo ahih man in aneih kibatpih lawm le gualte lak ah tua bang itna leh kepna hong zong mawk uh hi. Tua bang a neih kibatpih kua hiam khatin a nu/pa mun a luah zawh zenzen leh a lunggulhna pen taksa utna lam ah lehpai kha thei in tua in Homosexual hong suak thei hi.
[2] LAWM KITHUAHPIH TE HANG
(Neulai a lawm kithauhpihte hang
)
Mi pawlkhat in a neu lai un aneih uh a kibatpih loh lawm kithuahpih zaw uh hi (numei in pasal ngen tawh kithuah, ahih keh pasal in numei ngen tawh kithuah). Tua bang lak a hong om toh det ciangin a lungsim nu maw pa hihna hong buai gawp in atawp ciangin Homosexual hong suak thei mawk hi.
(Khangno hun a lawmte pampaih hang)
Neih kibatpih nu/pa (same-sex parent) thudon loh khangdawng lai hun in a nu/pa apan a muh loh itna leh kepna pen a lawm kithuahpihte lak ah hong zong ta hi. A neih kibatpih lawmte lak panin adeih,  lunggulh amuh leh Homosexual hong suak thei mawk hi (atung a ‘NU/PA HIHKHELH HANG’ igen pen hi). Nu/pa leh lawm le gual neih kibat pih te in hong thudon loin hong nawlkhin bawl uh ciangin, angaihsutna uh paikhial in atawpna ah amau nu maw pa maw cihte thudon lo nawn khinin Homosexual mah hong suak hi.
(Khangno lai a nathak theih ut luat man)
Khangdawng/no hun bel nathak leh atuamtuam theih nop sinnop hun lai tak ahi hi. Hih bang khang no hun lai takin Neih kibatpih lawmte tawh theih nopmanin kitawp kha, hih loh ding khat va hih khakna hangin hong zong sangin Homosexual hong suak mawkmawk thei uh hi.
[3] KIBAWLSIA IN A OM KHAK MAN
(Naupan lai)

Naupan lai a ei sang upa zaw neih kibatpih te’n thagum a ah kipolhpih khakte uh zong Homosexual hong suak thei uhi. Tua bang a ei sang a uzawte bawlsiatna athuak khate amau le mau kingiahsutna hangman loin kei Homosexual ka hia hiteh ci-in ngiahsutna nei in Tuabang nau pangte Homosexual hong suak thei uh hi.
Tua bangin neu lai a, Neih kibatpihte in zawhthawh thu tawh zatkhop pihna hong nei in tua sungin nopsakna feeling nei thei uh a tua hangin zongsang suakin Homosexual hong suakthei uh hi.
(Khangno hun)
Nungak dek kuan a thagum a pawngsual tuak kha numei pawlkhat te’n pasalte muangzo nawn lo-in, pasal himhim hua ngiatin a neih uh kibatpih numei ah a lungsim uh piaksawm ziau uh hi. Tua huhau in numei ah a taksa utna uh hih picin sawm in Homosexual hong suak uh hi.

------------------------------------------------------------------------------
HOMOSEXUAL TE BUAINA
Homosexual ten banglam peuhpeuh ah buaina leh haksatna tuak uh hi. Innkuan mite leh Khuasuang, Community apan tuamkoihna atuah ban vuah Christian leh thu-umlote lampan zong muhdahna leh nelhsiahna tampi tak tuak uh hi. Tua te kia hilo-in mimal in zong haksatna tampi tuak uh a, tuate tamlo enkhawm suk ni.
[1] TAKSA LAM AH
Homosexual khat in hidanin gen hi, “Khamtheih ka zang…khamtheih hih kei leng bang ci-in kana hih ka hih thei mahmah diam?” Homosexual te khamtheih ah kibual nasia mahmah uh cihna hi. A nuntak zia uh nuam asak theihna dingun kham theih zang uh hi. A thawmhauna uh abeisak ding in  leh a omzia uh ahoih mah hi cih aki muh theihna ding un khamtheih ah kibual uh hi.
Homosexual te khamtheih bek a kibual lo-in sex zong nasia takin zang uh hi. Mikhat bek tawh zang khawm lo in, mi tuamtuam tampi tawk tawh zang khawmin kipolh dan nam tuamtuam te a kipawl ahih man un natna nam tuamtuam Hepatitis B, anal warts, herpes, gonorrhea, syphilis, shigellosis, AIDS leh adangdang kilawh sawn uh a, natna lauhuai mahmah tampite nei uh hi.
[2] LUNGSIM LAM AH
Homosexual te lak ah bang mah lo a kimu, khial kisakna, kimuanmawhna (Lesbian te lak ah uang mahmah), thawmhauna icihte nasia mahmah hi. Homosexuality in lungdamna sangin lunggimna tun zaw a, hun tampi ah thawmhau lunglengin bangmah lo in kimu uh hi. A anuntakna uh kining leh thawmhau huai asak manun Homosexual tampi tak ten sih lunggulh in a mau leh amau kithah sawm thei zel uh hi.
[3] KHA LAM AH
Homosexual te bel Pasian tawh kigmla mahmah uh cihn ahi mai hi. A hing Pasian bia um taktak te in bel Homosexuality mawh sak ding hi. Pasian thei lo Jesuh zuan lote ading in Hotkhiatna leh Lungnopna om lo ahih manin Homosexual te’n lungnopna leh khamuanna ciam kha ngei lo uh hi. Taksa bek ah genthei lo in Kha lam ah zong gen thei-in dangtak mahmah uh hi. Ahih hangin Pasian bel nuam tuanlo ahih man un, Leitung ah genthei in, sih ma Hell aciam sa suak uh hi.
------------------------------------------------------------------------------------

HOMOSEXUALITY TAWH KISAI A UPDAN MANLOTE
Mitam pi te’n Homosexuality tawh kisai updan man lo honkhat nei uh ahih manin tuate tawm gen khawm ni.
[1] HOMOSEXUAL DING A PIANG
Pasian in Adam abawl in numei (Eve) lunggulh dingin bawl a, Eve abawl in pasal (Adam) lunggulh thei dingin bawl hi. Pasian in numei abawlna ahang bel ‘pasal’ amah kia a bukim lo ahih man ahi hi, Tua mah bangin numei zong amah kia-in bukim lo a, numei leh pasal hong kigawm ciang un bukim hong hithei pan uh hi. Pasian in Adam adingin pasal mah na bawl lo ahih manin pasal-le-pasal kigawm mawk pen mibat lohna khat ahi hi.
Pasian in Adam leh Eve kiang ah athupiakin suan le pak nei a leitung luah dim ding cih ahi hi. Numei leh pasal kigawm a ta neih pen Pasian deihdan leh thupiak ahi hi. Pasal-leh-pasal, numei-leh-numei kigawm in omzia neilo a, Pasian in ta nei a leitung dim ding a hong thupiak pen cikmah in tangtung lo ding cihna hi. Tua ahih manin Pasian in hi bang Lesbian/Gay ding a hong siam le bawl kihi zenzen lo hi. Mi pawl khat pianken a Lesbian/Gay dan a I koih mawk2 pen updan man lo hi a, I ngaihsutna hong buaisak ding a Satan in hih bang upna hong neisak hi. Mi a ah pian khit ciangin a mi hihna akithei khialh manin lesbian/gay hi pan bek uh ahi hi.
[2] HOMOSEXUAL TE KIKHEL THEILO
Mi tampi te’n Homosexual te kikhel theilo uh a ah damsung uh homosexual hi den ding uh hi cih updan nei uh hi. Hih pen updan man lo hi. Homosexual te Heterosexual hong hi thei kik lua tham uh hi. Ahi zongin baihtak in kikhel ding bel haksa ding hi. Homosexual te Heterosexual a hong suah kik na ding un Counseling hoihtakin pia, Therapy apply kul a, tua pen ‘Trained Counselor’ te bekin hih theih hi. Tua ahih manin Homosexual te hong kikhek theihna ding un Counselor te panpihna kitangsam uhi.
Counselor te panpih na tawh a kikheng pen hoih mahmah napin Pasian kiang zuan zaw leh aman honkhia bek hilo-in I khialhna teng zong hong maisak ding a, taksa leh khalam ah mi thak kisuak zaw ding hi.
Homosexual tampi te’n kikhek sawm vetlo-in a zahmoh uh khek zaw mawk uh hi. Doctor siamte panpih na la in pasal in a zahmoh pen numei te a bang in bawl sak a, numei in a zahmoh pen pasal a danin Doctor te bawl sak hi.
[3] HOMOSEXUAL TE ZONG VANGAM TUNG DING
Sawltak Paul in Bible ah siangtak in gen khin ta hi. Vangam ah Homosexual te a dingin mun omlo hi. Mi khat peuh in ‘Piangthak ka hi a, Homosexual zong ka hi’ a cih leh bel zuau gen cihna ahi hi. Christian mantak Homosexual om thei mawk lo kha ding hi. Ama hihna ki theician le a dinmun a kitel te in Jesus zuan thei uh a, Tuate hotkhiat in om uh hi. Piangthak icih te amah le mah hihna kithei te ahi uh hi. Homosexual icih te bel amah le amah akitel, theilo te ahi uh hi. Amah le mah ahihna akitel lo, akithei lote bang cibangin kihonkhia thei mawk ding hiam? Homosexuality icih khelhna lianpi ahi hi. Hih bangin khelhna lianpi sung a atangte Hotkhiatsa or hotdamsa ih ci thei mawk diam?
[4] HOMOSEXUAL TE EI BANGBANG HI UH
Homosexual te zong ei bangbang hi uh, cih pen zuau pi hi. Lesbian/Gay icih te mi-bang-lo uh hi. Mi-bang hi le uh amau zahmoh neih kibatpih tawh kipolh/pawl lung-gulh lo limlim ding uh hi. Pasian in pasal ading numei siam a, numei leh pasal ki lung-gulh tuah na hong piak lai-in pasal in pasal mah lung-gulh a, numei in numei mah va lung-gulh teitei cih pen bel mi batlohna haina taktak mah hi. Tua ahih manin Homosexual te pen ei bangbang dan a I koih a, I ngaihsut mawk a leh Pasian mai ah akhial ki hi mawk hi.
-----------------------------------------------------
‘Numei khat peuh mawhnopna lungsim tawh na et leh, Angkawm khin na hi hi. cih Jesu in na gen hi. Pasian in numei leh pasal kal a thangtatna na kih mahmah hi. Taksa a kipolh ma a ngaihsutna maimai zong khial khin in hong koih hi. Numei leh Pasal kikal  Pasian in hizahta-in thupi ngiahsut ahih leh pasal-tawh-pasal (gay)  leh numei-le-numei (lesbian) kal na thupi ngaihsut zawtham lai ding hi cih kitheithei hi.
Angkawmna tawh kisai a Israel tate kiang a thupiakin denlup ding cih hi ziau hi. Pasian in numei-le-pasal kal a thangtatna sang in Pasal-le-pasal, numei-le-numei kal a thangtatna khawksa mahmah zaw lai hi. Gentehna hoih mahmah in Sodom-leh-Gomora ahi hi. Sodom-leh-Gomora ah hibang a taw-kua-huuk (homosexual) te teeng uh hi. Tua hangin Pasian in Sodom-leh-Gomora a hihsiatna halna ahang thangtatna same sex hang ahi hi. Tulai Pawlpi dan ah angkawmte daan-pua a koih ahih uhleh Lesbian leh Gay daansung(by Law) ah bang cidan in ikoih thei mahmah diam?…Pasian in lah hih thute thupi takin angiahsut thu hi ven.
Asim khate GAY le LESBIAN na hih leh tu mahmah in Pasian kiang nazuanin la, Na lawm te a om leh Pasian kiang na zuatpih in.
Pasian tate ih hih manin Taksa leh Kha lam ah siangtho takin om ni. Mite gen leh TV khong a imuh hi nawn lo in eite lak mahmah a hici bang khelhna om ta hi. Homosexual bangzah eite lak ah om ta hiam cih ithei kei hi. Pasian in thupisak mahmah ahih manin en en zong thupi ngaihsut in Pasian siangtho bangin siangtho sawm ni.
Pasian in pasal a hong siam leh pasal ihi mai a, numei a hong siam/bawl leh numei himai ihi. Pasian in hong siam khitteh en numei pasal ding tel theih hi zenzen lo hi.

Translated by:- Siam


Tuesday, June 16, 2015

PATE NI/ PA NI HONG PIANDAN

FATHER’S DAY HONG PIANKHIATNA

Tanglai in ah hong pianna thu tom

Mipilte in agenna leh ciaptehna ah Father’s day akibawl zawh pen Kum 4,000 val phata hi cihna gen uh hi. Babylon lam pek panin hong kipan hi a, a kiciapteh danin ah  Elmesu akici Tangval pa in (Father’s day massage) Pa pahtawina lai Card tung ah a hong at pen kum 4,000 val khin hi. Elmesu tangthu ki-at na a om loh hangin Babylonian Pate aw Khansau in Damsawt un cih Card tung a ah at kimu thei hi. Tuciangin Father’s Day pen leitung mun tuamtuam ah hong kibawl hi.


USA sungah, Pate ni thangthu atom
Pate Ni pen USA panin Hong kibawl masa hi a, tuapan in Leitung mun tuamtuam hong zel khia hi.
USA ah Pate ni hong pian khiasak masa Ms. Sonora Louise Smart Dodd nungak no pen Spokane, Washington pan hi in, Pate ni nuamtakin, ih zat theihna dingin, hong pian khiasak, haksatna tampi hong thuakpen  amah ahi hi.

1909 kum in Ms.Sonora in Nute Ni kibawlna ah Hanthawtna (Sermon) azak ciangin, alungsim ah Nute ni kibawl ahih leh Pate ni zong bawl ding hi ci-in hong ngaihsun hi. A Nu in USA tualgal lai-in Nausuahna pan in anu siat hi a, anu asihlai takin mah pen kum 16 pha in, A pa Mr William Jackson Smart in ata 5 teng gallau huai kawmkal ah hoih takin kem toin, Nu leh Pa dinmun lakhawmto ahi hi.

Amah pen Hih Pateni apian na dingin avaihawmlai in Kum 27 phata a, Nute ni apiang sak nu in Nute ni apianna dingin a hanciamna te a theihciangin tua in amah thahatsak a, Ms. Sonora Dodd in Pate ni apian theihna dingin USA sungah Campaign ( Theihsakna, lungphona) hong nei koikoi hi. Tuabang in hanciam takin hong omciangin Spokane Ministerial Association te leh Young Men's Christian Association (YMCA) te in panpih in, hong hanciam a, Spokane City ah Pate Ni pen June 19, 1910 in amasa pen hong bawl uh hi. Tua a kipanin Pate ni pen damdam in Khua khat khit Khau khat leh state tuamtuam, USA gambup, lei mong dong ah Pate nihong kibawl toto hi.

Kideidanna om lo-in US kumpi President Woodrow Wilson in hoih hi cih thukim pihna 1916 kum in nei hi. Tua mah bangin US President Calvin Coolidge in zong 1924 kum in hih idea pen thukim pih na nei hi. Hih bangin Kum 4 sung bang haksatakin Pate ni hong pian khiatna ding abuai pih sungin US President Lyndon Johnson in 1966 June kha nipi 3na pen Father’s Day hi dinghi cih theihsakna hong pulak hi.

1972, President Richard Nixon in June kha nipi thumna pen Pate Ni akizang dending Nithupi Ni hiding in hong tangko khia hi. Spokane khua sung a World's Fair te-in, 1974 kumin Ms. Sonora Smart Dodd pen Pate ni a pianna ding ah hanciamna hangin pahtawina pia uh hi. Sonora Smart Dodd pen 1978 kumin hih leitung nusia ta hi.


Translated by: Siam Khaute
May, 2012


Friday, June 12, 2015

REBEKAH HOIHNA THUGUK



REBEKAH HOIHNA THUGUK
[1] NUNGAK SIANGTHO LEH MEL HOIH
Rebekah bel nungak siangtho pasal tawh kipawl kha ngei nailo leh melhoih mahmah ahi cih Lai Siangtho ah kiciantak in imu thei hi. Mel hoih ahih man in adeih pasal zong tam mahmah diing in lamet huai hi. Pasal tampi ten a hai pih phialphial uh zong himai thei khading hi.
Nungak hi in pasal hi ta leh mi mel hoihte atamzaw in zulhzau/gamtat hoihlo nuam mahmah uhi. Rebekah bel nungak melhoih mahmah khat hi a, tangval adeih penpen tawh a ut dandan a omthei ding leh a ut hun ah, tangval kheng ziahziah thei ding hita mah leh nungak dangte banglo-in omdan siamin hoih tak in om a asiangthona(virgin)na keem bit tinten hi.

[2] KIZEN LEH KINIAM KHIAT
Isaak zi ding hel ding a hong kuan Abraham Sila Eliazar in Rebekah kiang a tui dawn diing a ngetteh Rebekah in piapah hi, tuabek hilo-in “Na kala-ohte(Camels) dawn diing zong kava tawi diing, a kham mateng uh” ci lai hi. Kua mah sawl zong hilo-in Kala-ohte 10 (sawm) tak dawn ding tui tawi dingin  hong kisa/kipia hi.
Kala-oh(camel) 1 (khat) in tui litre 100 (zaa)bang gai zo hi. Kala-oh 10 (sawm) tak ading bel litre 1000 (tulkhat) kisam cihna ahi hi. Tuikhuk nai mahmah ta leh Litre 1000 (tulkhat) numei khat in tawi diing cihpen abaih ding hilo kha ding hi. Gim ing cilo in Sangawnsau/Kala-ohte’n akham dong tui vatawi sak hi.
Abraham sila, Isaak zi zong pa pen Rebekah in cikmah in amuh khak ngei hi lo lai hi. Mi sila maimai hi  a thupi ngaihsut luat na ding zong omlo ding a, ahi zongin Rebekah in hoihtakin na zindo in na sim mawh lo hi. Tua in Rebekah akiniamkhiat dan hong musak hi. Rebekah in Kala-ohte dawn diing tui atawi lai in Abraham sila pan tawipih zong kici lo in, Gimta mah leh amah bekin tawi cih kilang in, Numei dangte hi leh na gante uh tui dawn ding kitawi un ci-in taisan kha ngel in, hong thei kha ngei keng zong ci ngel ding uh hi.Amah tuaci het lo hi.
Nungak mel hoih te bel kisathei in atheih geiloh te hopihna dawng khollo in hivatvat uh hi. Rebekah bel nungak melhoih hi-in kisathei lo in, Abraham sila te hopihna hoihtak in dawn hi. Hihtung tawnin Rebekah pen nungak kizen leh lungsim hoih Pasian thu um taktak ahihna ih thei hi.

[3] PASIAN MUANG 
Abraham Sila Eliazar in mo hel dinga hong kuan ahihna te, Rebekah tawh akituah dan te uleh Pasian in angetna adawn dan te agen teng Rebekah in a zaak ciangin Pasian Sawlna hi cih umpah a nial dingin ngaihsun lo hi. ‘Isaak pen bang cidan mel a pua diam maw? melsia maw melhoih? mi hoih maw mikhel? adin tom maw adin sang? Mi lungsim picing maw? mi nun nem maw? bang siamna nei a?’ cihte bang mah atheih kholh om hetlo hi…khatvei zong  a muh khak hilo hi…Ahi zongin Pasian a upna hangin Pasian thumang dingin kisa pah lel hi.
Anu-le-pa ten “Hih mipa na zui ding hiam?” acih ciangin Rebekah in bangmah gen lo-in “Hi, ka zui ding” cipah lel mawk hi. ‘Ka pasal ding tawh khatvei bek ki mu masa nuam ing’ ci’n ngen se loin ‘ka lawmte mangpha kong khak phot ding’ ci’n zong ngense lo mawk hi. Rebekah in a pianna gam paisan a, anu-le-pa, sanggamte, lawm-le-gual te paisan a atheih ngeiloh gam ah, amuh ngeiloh pasal va nei ding in hong kisak mawk pen thupi mahmah hi. Nungak melhoih mahmah hi a, a omna mun vuah a deih penpen tawh kiteng a nuamsa tak in nuntakna zang thei dinmun ahi hi. Ahi zongin tuate ngaihsun loin Pasian a up manin hibang dinmun khensat ding haksa hitamah leh Pasian a upna hangin hangsan takin hong kalsuan khia ngam mawk hi.

Rebek in Pasian a up dan leh Pasian ah akingak zawhdan thupi mahmah in etteh tak mahmah hi. Eite zong Pasian tuabang in ih muan ngam upngam ding thupi ding hi.

[4] A PASAL ZAHTAK DAN SIAM
Rebekah in Isaak a gal muh phetin sangawngsau’ tung pan kumkhia in puan tawh a mai kikhuh pah hi. Nungak dang pawl khat hi leh Kongpaina gimlua ing, ci-in kumkhia loin sangawnsau tung ah tuveuvau kha ding hi. Rebek sangawnsau tung pan in akum in alawmpa ding theinai lo in atawnpih asila te dawng a, atelcian ciangin alu puan tawh khuh pah hi.
Rebek hi bangin akum khiatna leh alu puan tawh akhuhna in Apasal zahtakin, Akiniamkhiatna honglak in kimu thei hi.
 Asim mimal khat ciatin nuntakpih ciat dingin Pasian in thupha hong pia hen!

LIKE and SHARE Mi khatpeuh adingin phatuam kha ding hi.
Lundam
Kh.Siampu


Wednesday, June 3, 2015

NA NUNG THUAP DING NA BAWL KHIN HIAM?

NA NUNG THUAP DING NA BAWL KHIN HIAM
Zomi te sung ah i kitangsap mahmah khat hi dingin ka thei hi. Nungthuap cih tak ciangin ei ih om loh or I sih nung ah ih sepna maban, tuamtuam te ah ei ai-awh a semthei ding mi nungtuap ding pattah ding pen abeisa hun leh tu hun ih et takciangin ZOMI te kitang sap lian mahmah khat in ngaihsun in ka mu hi.

Moses nuntakna ih et takciangin Pasianin Moses na tel a, Moses in siding ahih pah zenzen loh hangin Joshua pen Na pantah toto ci leng kikhial lo ding hi.

Tua ahih manin Moses asih hangin Isreal mite beidong lo Bansam om lo in JOSHUA in Canaan Gamnuam na lut pih in Moses maban  nazom toto thei hi. Bang hang eitua cilo ih hi diam? Moses in Mailam thukhualna tawh JOSHUA apat tah tohmanin Moses asih hang amaban kisem to in ISREAL te giautau lo in CANAAN na tung uh a, na gualzo toto uh hi.

Tua dan lian mah in ZOMI te sung ah kideihsakna leh kipattahna kitang sam mahmah hi. I mi makaite, BIAKNA lam, LEITUNG lam leh MIMAL mahmah a mipil, Misiamte in ih nung thuapding ih bawl khin zo hiam, si le cin na maban zom dingin Mi nakoih khin hiam, na khamuang taktak ngap hiam?

Sawtpi nungta dingin thu gel in la, zing ciangin sihpah dingin zong thu hong gel un. Na nung hong thuap thei ding mi tanau meltheih hita kei leh, tuaciang pilna anei khat peuh pattah huai lo hiam? Kiban sam kha thei ding hi.

Nau tangte in Makai, mipilte vaneh dingpen haksa kisa hamtang ahih manin, mipil, makaite, biakna lam ate in tuabang thei dingte Moses bangin sam a ih gen pih ding maban zun ding ih bawl, ih siam ding hun lua mahmah ta hi. Nang si le cin Nang dan, Joshua bangin maban azom thei ding ZOMI pihte na bawl khin hiam? Kikhualna tawh nungta ciat ni.

Abeisa hun ngiahsun in, tulai tak dinmun ih ngaihsut teh Biakna ah, Minam Makai ah, Mimal pilna neite ah, si le uh cin na nungtuak ding mi muan huai om lo akitat tampi aom ban ah, tuadan ding zong tampi om mawk hi. Tua ahih manin ahun ih neihlai in Khangno tuabang dinmun tung thei ding te hong pattah ta peuh un cih ZOMI te sung maban akizop tohtoh theihna dingin deihsakna leh ka muhna hong pulak hi ing. 

Ei bek kikhual leng tate mangthang ding a, Jesuh Kapkap ding hi.

Nong sim sak man lungdam ei, Hoih nasak leh Na share in khat peuh in nuntak pih ding hi.
Lungdam
Kh.Siampu
June, 3, 2015