Tuesday, November 15, 2022

UPA MAKAI KILAKZIA TELZIA


 The Selection Process

By: Mike Mazzalongo     Posted: March, 2015

In this practical lesson, Mike reviews the process that the church can use to select, confirm and appoint deacons and elders in the local congregation.

Download: Elder/Deacon Selection Sheets

In this chapter we will discuss the selection process for elders and deacons. I mentioned before that these lessons were not solely academic exercises, but rather a preparation for churches to actually choose and put forth those who could possibly serve in these roles.

So let us review some of the qualifications required, and various ways to select elders and deacons.

Deacons

I want to start with deacons because we have a clearer picture in the New Testament concerning their tasks, selection and qualifications.

Qualifications

As far as qualifications we said that:

  • They were to be men.
  • They were to have "charge" or responsibility over certain tasks (once defined by elders, deacons were to take over).
  • They were to be men who:
    • Had a good reputation.
    • Were spiritual in nature.
    • Were talented in various areas.
    • Were respectable, honest, sober, not greedy, faithful to the word.
    • They also were to be men who had experience in church work, not novices.
    • Married only once, and managing their own homes well.

I also said that we looked for these qualifications in these people to be present to a positive degree, not a perfect degree. In other words, we realize that no one is perfectly honest, faithful, etc. but we want someone who exhibits these qualities to a positive degree, where we can see that they are actually there.

Selection

The New Testament provides us with a clear example of how to deacons were chosen in Acts 6.

  • The congregation looked among themselves for men who were qualified and put these names forward.
  • These people were then approved by the Apostles (leadership).
  • They were commended/ordained into service by praying and the laying on of hands by the Apostles.

We know that this system was perpetuated because Paul gives further qualifications for deacons to Timothy in I Timothy.

This means that today, in our time, we can follow this pattern for selecting deacons. Let us imagine that we are doing this now in our own congregation:

  1. Look among the congregation for men who are qualified to serve in this role. Provide worksheets so members can review the qualifications and keep track of names.
    1. Explanation of worksheet: A check mark means that you know this about them, and, in your opinion, they qualify. A question mark means that you are not sure or have no knowledge in this area. X means that you know that they do not qualify.
    2. Worksheet available at: https://bibletalk.tv/selection-sheets
  2. A list of those put forward by the congregating is then made and presented to the elders for their approval.
  3. Those approved would be given their charge and commended to service by prayer and the laying on of hands by our elders once the process is complete.

So, to review, you would use the sheets on the deacon side to make your selection and return them to the elders for their consideration and approval. Remember that an X in one area or so does not automatically disqualify a person. Let the elders decide this when they interview the candidate. Also, make sure to fill in all the boxes with either a check mark, a question mark or an X.

Elders

The selection process of elders is not as straightforward as that of deacons, and we will deal with that in a moment.

Qualifications

As far as qualifications, we said:

  • Elders are men.
  • They exercise the leadership of Christ in the local assembly.
  • They love the church, they work well with others, they can make decisions, they are dependable and can share their love with the church.
  • They are married only once, manage their households well, and their children (whatever number they have) are believers.
  • They are able to teach, and are faithful to the word themselves.
  • Paul mentions a number of other qualifications in I Timothy and Titus that refers to their character:
    • Moderate, prudent, sober, and gentle.
    • Respectable, hospitable, good reputation.
    • Not argumentative, violent or greedy.
    • Someone who is just, devout, a lover of what is good and right.

Of course the idea of possessing these qualities to a positive degree and not a perfect degree is the same here as with deacons.

The Work of Elders

Deacons' work changes, but elders' work stays the same. The work of elders is threefold:

  1. They protect the congregation against false teaching and false teachers. This is why we have elders in various classes, and elders who oversee the children and adult education programs.
  2. They promote and direct sound teaching, good works, unity and peace.
  3. They provide leadership and example for sound teaching and good works.

The difference between elders and deacons is that elders are charged with shepherding the flock by ministering the word to them and by providing examples of leadership and mature Christian living. Deacons are charged with carrying out works of service towards the church and the community.

Electing Elders

There are several ways and thinking that have developed in the church about the selection of elders. Here are the three major views and why they are held.

Only the evangelist/preacher selects the elders.

The Boston, Discipleship or International movement uses this method. The argument is that in the only examples where elders are appointed, the Apostles or evangelists are doing the selecting. If we were to use this process in my congregation for instance, I (the preacher) would select men and appoint them to the eldership as Timothy and Titus did.

The church selects the men and the elders approve their choice.

Many churches do this by having a committee select names and submitting them to the elders. The argument for this procedure is based on two things:

  1. The word "appoint" in Acts 14:23 sometimes translated "ordained," comes from a Greek word that meant holding up or stretching out one's hand as in to vote or signify with the raising of one's hand a choice or approval. Some scholars say that this shows that congregations approved of elders by holding up their hands, and the choice was made in this manner.
  2. Some early writings from the second and third centuries describe churches selecting and rejecting elders by vote. This was a usual pattern in Jewish synagogues and, it is assumed, was continued in the Christian church.

If we were to use this method, you would do the same procedure as that for deacons; select men according to qualifications and submit them to the elders for approval.

The elders and evangelist select a man who desires to serve as an elder, and the congregation confirms his selection by affirming that he does indeed qualify according to scripture.

Here are the arguments for this procedure:

  1. It follows the New Testament example for selection. In Acts 14:23 the Apostles, who served as elders in the beginning, selected. In Titus the preacher selects. There is no example, command or inference that shows that the congregation chose, but we have two examples where the leaders and evangelist select.
  2. It includes the congregation in the process according to I Timothy 3:2. Being above reproach and hospitable, able to teach etc. can only be determined by the people he has contact with, the congregation. Sheep do not choose their shepherd, but they can choose if they will follow or not.
  3. It bases the selection process only on Scripture, not on commentaries, traditions or historical writings.

The third procedure is the one that I recommend to follow so that when men will come forward and are selected to serve as elders, their names would be put before the congregation and the members would have a worksheet to help confirm if these men are biblically qualified. If they are, they will be commended to service through prayer and the laying on of hands.

Fasting?

Fasting is optional because it was optional in the New Testament. Sometimes they did not (Acts 6:6 - deacons; I Timothy - Timothy, elder), and sometimes they did (Acts 13:3 - missionaries; Acts 14:23 - elders), and sometimes we do not know (Titus 1:5 - elders). What we do know is that they prayed, laid hands to commend and sometimes some of them fasted. Our elders are free to choose if they wish to fast before they appoint new elders by prayer and the laying on of hands.

We would use the same type of worksheet to evaluate the qualifications of those men put forth for consideration.

Summary

In order to minister to a growing congregation everyone needs to dedicate themselves to finding ways to serve the church: men and women, young and old, experience and inexperienced.

The church needs godly men who are willing to sacrifice themselves on the altar of service by taking on the responsibilities of elders and deacons, and the church needs to know how to select and appoint these men to roles of leadership and service.

2015

Post on again 11/15/2022

Tuesday, October 25, 2022

JOSEPH HERBERT COPE LEH ZOGAM THU


 Tedim gama sangmang masapen Joseph Herbert Cope (Cope Topa) November 21,1882 ni-in Philadelphia khua ah suak hi. Apa Joseph B. Cope hi a, anu Elizabeth Danforth Cope ahi hi. Unau nga lakah alina ahi hi. Anu’ pa, apu Rev. Appleton Howe Danforth pen Assam, India gam-a sangmang khat a hi hi.1904 Kumin University of Pennsylvania, Philadelphia panin Bachelor of Science(B.Sc.) ngah hi. Kumkhat sung Utah a om Mormon-te kiangah Pasian na asep khitteh Tuiphum Laisiangtho suang ahi Rochester Theological Seminary ah kah-a 1908 kumin B.D ngah hi. 1935 Kumin Zogam ah a nasepna hangin Colgate University in Doctor of Divinity(D.D) Pia hi. Sanmangpa Cope pen innkuan nopsa mawhloh pan a khangkhia ahi hi.

Kum 17 aphak in piangthak a 1899 kumin Philadelphia khua a om Second Baptist Church Of German Town, Pawlpi ah tui kiphum hi. Tua pawlpi ah a zi tawh a khantawn un pawlpi mi in om uh hi. Amau phawkna ciaptehna zong tua pawlpi ah tuni dongin om hi. 


February 17,1908 ni-in American Baptist Missionary Union in Zogam a sangmang dingin seh uh hi. July 7,1908 ni-in thuphumsia ngah hi. Azi Elizabeth Caldwell Smith tawh September 3,1908 ni-in kiteeng uh-a, September 30 ni-in nasep kipan dingin kawlgam lam hong zuan uh hi. Sangmangpa Copa’ zi pen July 31,1882 ni-in Philadelphia khua mah ah suak hi. Apasal sangin kha li bang upa zaw hi. Philadelphia khua-a om Mt. Airy Baptist Church ah 1906 kumin tui kiphum hi. 1908 Kumin a pasal tawh kawlgam hong paikhawm uh hi. Sangmang Cope-te nupa in tapa thum nei uh ha, Joseph Howard pen January 1, 1910 ni in khalkha ah suak hi. A ta nihna uh Harry November 26,1911 ni-in Khalkha ah suak a, October 22,1915 ni-in khalkha mah ah si hi. A tatum pen pa Appeton Danforth January 30,1917 ni in America ah suak hi. Sangmangpa Cope June 11,1938 ni in Khalkha ah si-a, Azi December 10,1968 ni in Philadelphia ah si hi.


Cope-te nupa September 30,1908 ni-in America pan hong dingkhia uh a, November 16, 1908 ni-in zangkong hong tung hi hi. December 21, 1908 ni in Khalkha hong tung uh a, a masa pen in khalkhapau hong sinpah uh hi. Kumkhat a cinteh a kilawm zah khat pauthei ta uh hi. Khalkha ah a om sung un Mrs. Laura Carson zi’ sang ah huh uh hi. 1909 Kum April kha in Zogam Tuiphum pawlpi khawmpi athum veina khalkha ah tunga Cope akihel masak napen ahi hi. October 1, 1909 ni-in Zogam nasepna saklam leh khanglam ci-in khennih kisuah a, saklam ah Tedim phualpi hi-in sangmangpa Cope in tavuan la dinga, khanglam ah khalkha phualpi hi-in Dr. East in tavuan la ding ci in khensatna kinei hi. 1909 kum Octouber kha in Cope amah kia Tedim lam ah zin hi. Dr.East tawh Tedim ah kinungtuahkik in sangmang huang ding seh uh hi.


November 1, 1910 ni-in sangmang Cope-te nupa nasep kipan taktak dingin Khalkha pan Tedim hong tung uh hi. Amau hong tunna hang in Tedim gam-a Tapidawte nuam mahmah uh hi. A inn ding uh hong lam pahin Tedim pau zong hong sinkawm uh hi. Sangmang Cope-te in Tedim mite a gualhuai leh thuthak zong athei nuammawh lo in hong mu uh hi. Zu pen nakzat lua hong sa uh a, Tapidaw suah nading a khaktan lianpen khat in mu uh hi. 1911 kumin Cope in Tedim ah Nipisang(Sunday school) khat hong pankhia hi. Kumpi sang a sangnaupangte hong kah khak leh acihna hi-in, Ahizongin ama upmawh zahin lawhcing lo hi. May kha in nipi thum sung Pasian thu genin zin kawikawi hi. October kha in Henzada ah kawlgam a nasem sangmangteng kikhopna ah vakihel hi. Sangmang 65 kah hi. Kawlgambup Tuiphum khawmpi zong kineisuak pah a mi 1400 bang pha hi. 1912 Kumin zong Pasian thugenin Sihzang kual leh Sukte kual ah hong leuleu hi. Kumlang acin ma in Khua 75 pha hi. Ahizongin, ama lametna zahin Tapidaw honsuah cih bang om pha lo hi. Hih kum mah in Tedim gam khuaneu khatah khanlawhna om in mi tampi piangthak hi. August kha in Cope in mi 32 tuiphum hi. 1913 Kumin Tedim gamah mi 91 kituiphum hi. Sangmangpa Cope lungdam mahmah hi. Alangkhat ah, Tapidaw a suaksa mi tampi zong nungtolh mawk hi. Pawlkhatte bang Tapidaw asuah zawh kumsawm nai bang hikhin hi. Sunglam pualam ze-et bawlsiatnate hang ahi hi.1914 Kumin sangmangpa Cope in Tedim gam a om khua 133 sungpan khua 124 te ah zinin Pasian thu taangkona nei hi. April kha in khuasak ah Zogam Tuiphum khawmpi agiat veina kikhoppi om hi. Mi 18 kituiphum in thu-ummi 200 in nekkhawm ne hi. Hih kikhopna ah British Galkap Ulian Col.Burne zong hong kihel thei hi. Col.Burne leh sangmangpa Cope kikhawl thei mahmah uh a, khual zong zinkhawm zelzel uh hi. 1914 Kumin Cope in Sihzang kual leh Tedim gam teng pha kawikawi uh hi. 1915 Kum zogam tuiphum khawmpi pen Tedim ah January 29-31 sungin kibawl hi. Mi sawm tui kiphum uh-a, Akikhawm vekpi numei naupang tawh simin 250 taang pha hi. 1915 Kumin zong sangmangpa Cope in Tedim gam leh Falam gam sungteng tuancil ngiingeii hi.


Sangmangpa Cope pen mipil, mi thumu mahmah khat ahih manin zinkhia a Pasian thu kam-a genbek tawh Tapidaw upna kizeelzo taktak lo ding, zong kipzo taktak lo ding cih thei hi. Tua ahih manin, akhualzin kawmkawm mahin Laisiangtho nateitei hi. Atuntun na-ah hun awng angah nak leh lai nasep sem pah lian hi. Cope pen nasep kizenna lamah kuama phak ding hilo hi. Na naksep lua ahih manin apumpi in thuak zo lo in a khantom hi ding hi cihhuai zah hi. Aman kalkal a Laisiangtho hong teipen 1914 kumbul lam-in ei Tedim pau tawh Matthew bu hong zo hi. Kikhen thei paklo ahihmanin 1915 kumteh kikhen zo pana ei pau a lai kikhen masa pen ci-in kiciamteh hi. 


Sangmangpa Cope Tedim ah asep sungin azi tawh tam omkhop lo phial hi. Dam loh vai leh innkuansung haksatna tuamtuam hang in azi America ah kum tampipi tuam om hi. Azi atate tawh a omkhop loh manin na hihzahta semkhia zo ahi tam leh cih huai phial hi. Lungzuan khuangaih omsak manlo in nasem niloh ahih manin kum tawmno khat sungin nalianpi sem man hi. Sangmangpa Cope in Pasian thu bek hilo, Leitung thu mahmah ah zong Zomite khantoh nading na tampi hong sepsak hi. Zomi bup ilai ding hong phuatsakin laisinbute hong bawlsak hi. Pilna lam tawh kisai anasepna hangin, mangkang kumpite in 1925 kumin “Zogam sangmangpi“(Honarary Inspector of Schools) dingin koih hi. I Tedim Kamin Pasian nasem gammial phute ‘Sangmang‘ icih mikmekna pen Cope in sangmang asep hang a hi hi. A tavuan om bangin sang omna khuate ah zin kawikawi in sangte sit-a laivuannate zong bawlsak hi. A khualzinna panin koi lai munah sang thak koih huai hiam cih khawng zong kan hi. Hih hun lai in Zogam sangte ah laisin nadingin Tedim gamah Tedim pau zangin Falam leh Khalkha tadingin Laizo pau ki zang hi. Cope hong phuatsak Zawma laibulte(Roman Alphabets) tawh laigelhna kikip sak hi. Sangmangpa Cope in anuntak sungin kampau li tawh sang laisin ding hong bawlsak a, laisinbu nam 38 bawl bawl hi. Tua laisinbute ah laisimna, gamthubu, cidamna thu, ganan bu, natethu bu, cih bang thu tuamtuamte kicing takin kihel hi. Laisim thei mipite khuamuh nading in ‘Tedim thukizakna’ kici laihawm khat zong nei hi. Hih leitungpilna tawh kisai laibute banah Laisiangtho leh labu zong bawl hi. I gensa bangin lai nasep pen akhualzin sung hun awng kalkal a asep hi bek lai hi. Kum khat in ni 365 pan ni 300 sung bang khualzinna in zang hi. Inn a a-om hun tawm mahmah cih ding hi. 1927 Kumin British Kumpite in Zogam a pilna lam tawh kisai anasepna pahtawina in Kaiser-I-Hind Medal Zangkong ah pia uh hi.


1932 kumin sangmangpa Cope in ei Tedim kam tawh Laisiangtho thak zong zo a, March kha in kikhen hi. Zogam ah a om masa pen Laisiangtho thak a hi hi. Hih a Laisiangtho teina ah eimi leh Kayin sia pawlkhatin zong a huh theih bangun huh uh hi. June 10, 1935 ni-in Zogam a a nasepna tungtawnin Tuiphum sangkhat a hi Colgate University in Rev. Cope tungah Doctor Of Divinity (D.D) pia uh hi. Zogam tuiphum khawmpi sangmangpa Cope kihel tawpna pen March 18-20, 1938 sunga Tonzang a kibawl Khawmpi ahi hi. Mi 900 hong kikhawm hi. 1938 Kumin Zogam ah tuiphumsa mi 650 pha-a, Pawlpi mibup 4600 pha ta hi ci in kizasak hi. Tonzang khawmpi khit ciangin Cope leh Dr. Strait Kawlgam leh India gam Pasian nasepna gamgi bawl dingin India lam pana hong pai Rev. Lorrain tawh Zogam khanglam India gamgi khuaneu khatah May 24, 1938 ni in thukimna khat bawl uh hi. Hih mun pan khalkha hong ciahtoh uh ciangin Cope Gilsan tawh aci hong naknat mahmah a, May 31 ni-in Khalkha hong tun teh Zawm ngiingeii ta hi. Siavuan siama a om thei sunsun tawh kibawl napi hong dam tuan lo hi. Falam a siavuanpipa kisam in aman zong ahihtheih tawp in hong bawl hi napi June 11,1938 ni zinglam nai 5:00 Hun in Topa kiang hong zuatsan ta hi. Sangmangpa Cope Luanghawm pen June 12, 1938 ni-in Khalkha ah kivui hi. Dr. Strait in ki khopna makaih hi. Tua ni-in kumpizumte ah dahna lahna in laan khuamkim ah kikhai sak hi. Sangmang Cope han pen sangmang Arthur Carson han kiang ahi hi. Asih in kum 55 leh kha guk bek pha pan hi. Kum 30 Zogam ah Pasian na sem hi. 


Cope asih laitak in azi Bess pen akiangah omlo hi. Gim mahmah cih a kizak sak ciangin Tedim pan hong delh pah keei sam hi napi lamkal pan a pasal si zo cih thu azak teh aman zong,”Ka pasal luanghawm beek vamu dih ning e, aluang hawm ka lap kei leh zong a han beekah vakap dih ning e,” cituan sam lo-in Falam pan Tedim ah kilehkik pah ziau lel hi. Tedim ah zong sauvei taamlo in agam uh America ah ciah pah vingveng sawnsawn hi. A pasal sihna tungtang a sangmangnu tatzia pen ei Zomi lungsim tawh lamdang sak sim den khat in om hi.


Sangmangpa Cope phawkna in Tedim Tuiphum Pawlpi biakinnpi pen ‘Cope Memorial Baptist Church‘ (Cope phawkna Tuiphum Biakinn) ci-in Cope min kitamsak a, 1960 kumin biakinn honna nasia takin kinei hi. Cope Pasian nasem ding a Tedim a tun kum 50 cinna(Golden Jubilee) tawh kithuah hi. Tedim a Tuiphum laikhetna zong ‘Cope Memorial Press‘ ci in Cope min mah kitamsak hi.


By:- 

Rev. Dr. Do Suan Mung

2022 October 25 paste 

Sunday, September 18, 2022

KAWLGAM THUBUAINA TAWH KISAI


 KAWLGAM THU BUAINA TAWH KISAI


Mihing khatin piangin Christian mikhatin atawm pen Atheihtel huai thute:

TOPA PASIAN hong deihna pen nahihna hipah hi ......

1). Leitung a na NulePa ding, nateel hilo hi.

2). Leitungah na piangpih sanggam ding     

      nateel hilo hi.

3).Leitungah na piangna gam,nateel hilo hi.

4).Na piangna mun ding, nateel hilo hi.

5).Na MINAM ding, nateel hilo hi.

6).Na suahni a om mah bangin nasihni      

      om peelmawh hi.


GAMVAI


Gambuppi vai tua gamsung om, mikimin ihsem khawm thei hi, ahihhangin NAMINAM, NAMUN NAMUAL vai leh MINAM KICIAN na hihna, ih " IDENTITY "vai pen nang leh kei "ZOMITE" bek septheih ahih lam phawk ciatni.


Myanmar Gamvai tawh kisai atheih huai thubulpi pawlkhat.......


Independence ngahkhin hi napi hangin, bang hangin buaina om toto hiam?:

Myanmar gam pen Independence ngah a pat, tuni ciang, gam sung a cidam lohna pen, Panglong thukimna omsate leh kamciamte tawh akilam kibeelpawl gam, lamzawhna ding geelna, a omsa bangin, beelpawl gam diktak suahsak, piansak zawhlohna hang ahihi. Ahuampi in genni cileeng, thukhunpi ahih keileh, thubullette tawh kisai buaina (Constitutional Crisis) ahihi.


Beelpawlna (Union) Thukhunpi leh Thubullette Thanemna:

Myanmar Gam in suahtakna angahna dingin, Panglong Khawmpi panin, tu laitak a Myanmar Gam sung a Minampi teng akihel ahihi. Panglong Khawmpi ah kihel minam lian teng akahzia hibang in kiciamteh thei hi.


(1) Proper Burma kici Myanmar Kingdom sunga kihel Rakhine Regional, Mon Regional gam teng tangin, Myanmar minam Makai General Aung San kah thei hi.


(2) Shan Gam panin Federated Shan States Regional te a ukpi te Tangmi-in kah thei uhhi.


(3) Kachin Gam panin Kachin Hill Regulation Acts thukhun zui in akiseh ukpite, Tangmi in kah

thei uhhi.


(4) Chin Gam leh Zogam panin, Chin Hill Regulation Acts thukhun zui in akiseh Chin ukpite leh Zomi ukpite,tangmi in kah thei uhhi.


Beelpawlna thubulpite ahong piankhiat theihna dingin, 1947 kum, February kha, Ni 7 ni a kipan, Ni 12 ni ciang, Shan Gam aa Panglong khua ah Khawmpi a kibawl ahi hi. Khawmpi akah Minamkim in, amau gamciat ah a bukim thuneihna satan neiciat in, tua thuneihna satan sungciat panin, Gam khat in dinkhop theihna dingin, Beelpawl Gampi tung ah thuneihna satan pawlkhat khenkhiaciat ding, kibeelpawl ding Thukimna ( Suaikai/ Signature )kibawl thei hi. Karenni Regional gam teng pen, tua hunin Buffer State in om lai uh a, anung ciangin Thukimna bawlin nunglut uhhi.


Thukipatna ahoih hangin, Myanmar Gam Independence angah zawh, tuni ciang dong, gambuaina a om pen, Panglong Thukimna thusimlohna hang hi-a, tua hang mah in, tuni ciang dongmah, gam sung ah nisim phialin, kithahna namkim, phulakkikna leh thautawi kipawlna tuamtuam hong piangkhia ahihi.


Independence ngahzawh a kipan, tuni ciangdong, Panglong Thukimna sung a kihel, Beelpawlpih Minam khat in Dictatorship dinmun panin Beelpawl Minam dangteng hong ukcip tawntung uh ahih manin, atak takin, suakta diktak ( Pure independence ) a kingahnailo hizaw hi. Suahtakna a kingah nailohna thu tawh kisai in, akicing zaw in asuut hile’ng:

 

(1) Independence ih cih pen suahtaakna hi, kibeelpawlna sung panin eitemah zialetong tawh, eima danciat tawh kituakin, eima lungsim bangin, ii zingvai, nitaakvaite, suakta takin vaihawm theihna (Self-determination) ih cihcih ahi hi; tua suahtakna pen, tunitan, khatvei zong ngahkha nailo ban ah, ih mun ih mualte hong kisutsutsak hi, tua bang thute a thumah tawh zawh kul ahi hi, akulna mun ah thatang tawhzong, sep hong kul ding hi, eima vai, eimah tekmah in sepkul hi. Ahi zongin, pilvang takin sepkul aa, lung kituak takin sepkhopciat ding zong kisam mahmah hi.


(2) Tulai takin, ih gam dinmun enkik in, Zomite kalsuanzia ih ngaihsutkik ciangin, ih gam leh ih minam vaite ah, kithutuak takin ma anapangkhawm thei hi lehang, bangzah takin mazang ding ihhi hiam, bangin eite hong dal hiam, anungta TOPA PASIAN biate hi napi hang aa, eite abangci gamtatmawk ihhi hiam, ki-etkik huai mahmah hi. Tuni ciang dong Dictatorship khutnuai vive pan ihhi hi. Ni khatzong suakta nailo hihang. Tuni in eite innphualzang ah hong tungin a tuakkhapan ihhi hi, tua ihcih ciangin ih hawmthawh man hilo hi. Ihsanggam beelpawlpihte Karente, Shante, Kachinte, Karennite leh hunsawtpi pek a pat atuak ahi; Mon leh Rakhine te phawk ciatni.


(3) Tua ahih manin pilvang ciatni, khut kilengin sem khawmni, ih hihnapeuh ah ih mazangna dingin thu ngenin pangkhawm ni, mainawtkhawm ni, tua ahih nakleh ih mai ah ihmaban ding limci mahmah ding hi.


Ih pilvang kulzia atomin:

(1) Gam khat a lamkhawm hi napi hang a, Hamphatna Satan akihawm ciangin vompi sahawmden, Mangkang hun a Regions (5) teng tawh kipangkhawm (coming together) in, 1948 kumin gam kilamkhawm hi napi in, State Level (4) leh Central cih dan aa, Central lam ah Dictatorship teng, tu-in, U dinhmun pumlak uh a, amau sangin aniamzaw in, hong bawl pahphot uhhi. Tua pen tuni ciang dong hi.


(2) 1974 kum in, Thukhunpi athak gelhin, Gam buppi ah Proper Burma sung teng pen Division (7) in khenin, Mualtung Gam teng pen States (7) in hong khen uh ahih manin, Minam khat pen adang Mualtungmi Nam (7) tawh liangko hong kikim sak uh a, vompi sahawm leuleu uhhi.


(3) 2008 Thukhunpi sung ah, a omsa, States (7) leh Divisions (7) teng ban-ah, Naypyitaw Gam khat behlap in, Hamphatna Santan khat kingahbeh sak uhhi. Ki-ukna leh Kivaipuakna sung ahzong, President banah, State Councilor panmun khat hong guanbeh uh ahih manin, Minam khat in a thuneihna, namdangte sangin lianzaw semsem hi. Namdang, Mualtungmite a lungkimna dingin, 21st Century Panglong Conference ci in, kilawmsakna in hong bawl uh a, Gamvai tawh kisai thute hong khimbawl uhhi.


(4) A nunung pen ah, Spring Revolution ci in, Galkap Kumpi alangdo ding kimlai, tangtawng a kipan aa aomsa, Galkap Kumpi a nadosa, Mualtungmi Minam Thautawite alangpan nuam, athusimlo, PDF thautawi kipawlnate, Mualtungmite sung ah hong phutsak uhhi. Amau sungciat ah buaina a om theihna dingin, PDF thautawi kipawlnate Mualtungmite sung ah hong phutsak hi. Mualtungmite gam teng ah, PDF Galkap phuhbeh kul nawnlo hi napi, Minam Thautawite abuaisak dingin, tutung a ukna buluh Galkap Kumpi ado ding cih min tawh, tual sung ah galkap athak khat hong kibehlap sak uhhi.


Tua hangin, Minam khat sung ah, 2020 Kiteelpi tungtang a kipan Galkap ado nuam pawl leh, Mualtungmite in thuneihna asutkhia Galkap Ki-ukna ado pawl, pawl nih pawl thum kikhen in, kitelkhialhna, kimawhsakna, kilangpanna pan, atawpna ah tualgal hong piaksak zo uhhi.


Myanmar Gamvai tawh kisai, hici bang a, a theih huai, Thubulpite a tellote in, Minam khatin namdang teng anuaisiahna pen khang semsem ding a, Federal kivaipuakzia a kilam zawh sangin, Dictatorship nam khatmah hong khang zaw thei ding hi.


Apicing, akhangto Gamte ah, Gambup Kiteelpi tawh kisai buaina khatpeuh a om ciangin, Thukhun zui in thu khenna (Rule of Law) pen na siksan uh a, Kiteelpi tawh kisai lungkimlohna anei Party-te leh, a teelcing Party-te in, lungduai takin, Thukhenna ngakin, Thuman khenna bangin, kalsuanciat uhhi.


Myanmar Gambup Kiteelpi tawh kisai in, a lungkimlo, Thukhunpi sung ah MP sehli suah sehkhat in, a lungkimlohna thute, Rule of Law dan zui in, Thukhenna a kingak thei leh, Gam itna takpi tawh, lungduai takin, Political Process mahtawh, sisan naisan luanglo a, Gamvai a kivaan thei ding kimlai, Gambup leh Namdangteng ukcip nopluat manin, kiphatsakna tawh kikanna ahong tung ahihi.


Tua hangin, ukna buluhna, lungphona, galvan tawi a kidona cihte aban banin hong piangto hita hi. Gam leh taangpi taangta ading thukhualna leh thudam tawh vaihawmna omlo ahih manin, Myanmar Gam a kisia semsem ahihi.


Hici bang, Gam buaina sung ah, Zomite leh Mualtungmite in, ihgam ihlei, ihminam vai tawh kisai thute, pilvang takin khinkhai in, thunung thuma limtak in kantel a, Myanmar gamvai tawh kisai Thubulpite tel sinsen in, gam leh minam maban ah ma ihpankhop theih ding mah lunggulh huai penpen hi.


Lunggulhnate ahih leh ZOGAM ah abukim thuneih zawh nading hi. Eite zialetong tawh eite dan ciat tawh kituakin ii zingvai, nitaakvaite suak tatakin vaihawm theihna (Self-determination) leh gam bawlkhia tualsuak minamte ( Country Founding Native ) liangko kikimin suakta takin ii mailam ciat ding hanciam zawh zahin ihsep thaman ciat ngah theih nading, ih gam leh ih munlemual ciat ah bitna ngah nading ahihi. 


Tua ahih manin ngaihsut siamna, geel siamna leh sepkhiatna omlo peuh mahin matutna kimulo ding aa khut kilenin sepkhopna pangkhop zawhna a om masiah mite nenniamna nuai mah ah ki-om ding hi. Unau teng tua pan suahtaakna maan ngah zawh nadingin kipumkhatna tawh sepkhop theihna dingin, ih kizawn hi, lungdam lua ei, mimal kim TOPA’N  thupha hong pia hen.


By: Kam Lam Khup 

Thursday, July 28, 2022

NA MUHZIA IN NA NUNTAKNA HI


 Muhna:

———-

Gam 13:27-30

Muhna namnih om :

——

1- Muhna maan 

2- Muhna maanlo 


Muhna maan te dinmun :

——

1- Lungkim uh hi 

2- Lungdam uh hi 

3- Lungnuam uh hi 

4- Thalawp uh hi 

5- Lametna nei uh hi 

6- Thuakzo uh hi 

7- Phun pahpah lo uh hi .

Muhna maan nading in akisam:

—-

1- Tunglam pan muhna nei masa ding 

2- Ci leh sa mit tawh enlo ding 

3- Tulai dinmun tungah kinga lo ding 

4- Pasian Kammal tawh enkhawm ding 


Mosi sawl Caleb te muhna:

—-

1-  Mit  tungah kingah lo 

2- Bil tungah kinga lo 

3- Kam tungah kinga lo

4- Inn leh lo tungah kinga lo 

5- Kulhpi tungah kinga lo 

6- A biakna tungah en 

7- Anungta Pasian tawh akizopna uh en 

Muhna maan sak lo nate :

—-

1- Midangte genna tamzak lua

2- Upmawh sansat pahpah 

3- Tel sinsen lo pi in galmuh

Muhna maan leh lawhcinna lian kimu .

—

1- Nasepna ah muhna maan kisam

2- Na omna ah muhna maan kisam

3- Kampau gamtatna ah muhna maan kisam

4- Midang te tawh kithuahna ah muhna maan kisam

5- Pawlpi , innkuan leh lawm leh gual tungah muhna maan kisam.


Muhna maan te gah :

—

1- Khasia pahpah lo ding hi 

2- Thanem pahpah lo ding hi 

3- Nuak pahpah lo ding hi 

4- Thadah pahpah lo ding hi 

5- Heh pahpah lo ding hi 

6- Lungkia pahpah lo ding hi 

7- Mainawt nuam den ding hi .

8- Hangsan nuam den ding hi 

9- Gahpha nuam den ding hi 

10- Lungdamko nuam den ding hi .


Zeisu limtakin amu ten midangte mu maan zo bek ding hi .

Muhna maan te bek in Canaan gam luah zo bek hi .

July 26,2022.


By: Sia Paukhai

Monday, July 25, 2022

NUNGZUIPITE SIHDAN SIMIN PASIAN TAWH KINAI NI


 NUNGZUITE SIHZIA:

1. Matthai pen Ethiopia gam ah  namsau tawh kithat.


2. Marku Egypt gam ah sakol tawh leilak ah asihdong kaisak hi.


3. Luka pen Pasian thugen khawl theilo ahihman in khautawh miten khailum.


4. Johan pen Rome khuapi ah sikbel lianpi sungah sathau soziahziah lakah kikhia suk aa, lamdangtakin silo hi. Patmos thongsungah kia leuleu a tuasungin Mangmuh na honggelh khia man hi. Asuahtak ciang Edessa, tulai Turkey ah Bishop sem in nungzuilak ah amahbek ateeksih suah hi.


5. Peter ahihleh  Jerusalem Pawlpi makaipi hi-a, singlamteh tungah bawlsiatna tawh kithahsawm himah le Zeisu sihbangin kasih ding kilawm kei ci in alehlam in kibungbu khaisa in si hi.


6. James zong Jerusalem Pawlpi ah makaikhat mahhi-a, Khazih nungzui ding maw zuilo ding ci-a akiteelsakle zuiding ci ahih man in pizakhat asang temple/biakinn pitung pan kilawnkhia a tuamun pen Dawimangpa in Zeisu ni/zan sawmli antang thungetkhit cianga a ze-etna hi citciat hi.


7. James (Zebedee tapen) Zeisu in anungzuiding in asaplaitak ngabeng khat ahihi. Rome thuneite in Zeisu a upman in angawng tansak uh a, a upna khauh Rome miliante in amuhciang lamdang sa in amaute lakah khat piangthak lawh hi.


8. Nathaniel (Bartholomew) pen Asia (tulai Turkey) gam adingin missionary hi a, kinakbawlsiat lua in, avun khempeuh kihawk khiatsak khitciang in si hi.


9. Andrew zong singlamteh tungah khautawh kigaakcipin satcihtak akisat khitciangin, Patras Greek gam ah si hi. Andrew kithatdingin singlamteh lam azuatlaitak, anungzuite khat in agenza a, "Singlamteh Khazih pumpi sihna ah hibangthuak dingin  kalunggulh na sawtlua ta-asiangtho singlamteh kongzahtak hi" ci hi. Singlamteh tungah sithei pahlo ahihman in ninih sung abawlsiate kiangah Pasian thu asihdong gen hi.


10. Thomas ahihleh India gam saklam ah Pasian thugen a azinnakhat ah teipitawh kikhawh lum hi.

11. Jude zong Khazih upna nusia nuamlo ahihman in, thalpi tawh kikaplum hi.


12. Matthias ihcih bel acitaklo Judas Iscariot asihkhit cianga azalaihpa hi-a, suangtum tawh kideng lum hi.


13. Paul (Paul pen Zeisu tawh akithuah lian ahihloh hang apostle in kiciamteh hi) pen thongkiamun lua mahmah ahihmanin thongsungpan Laisiangtho bu gelhman hel hi. Bawlsiatna namkim athuak khitciang Rome kumpi Nero in angawntansak hi.


-Apostle khawng min kivawhngam ding hilo ahihna hongphawksak a, tulai Pasian thugen te in cidamna, hauhna, lungnopna ngahding bek ihbul gente uh zong Laisiangtho tawh etkik huai ahihlam hongphawksak hi. Laisiangtho thuman lenkip lua kisa in hongtelkhial a omphial lehzong lungkat huailo ahihna hongphawksak hi. 


-Pasian nasem lawhcingte ahau tektek khawng ihsak leh abang hanga hih nungzui 12 te haulo, genthei, kibawlsia in si liang uh hiam cihzong hongphawk sak hi. 


By: Sia. Jeffery Pau Do Lian


Source: internet.

Tuesday, June 28, 2022

A kikhen thei lo nupa ki-itna le khutzungbuh


 A kikhen thei lo nupa ki-itna le khutzungbuh


A kikhen thei lo cih teh pawlkhatte in kikhen thei mah veh e. Mi tampi tak kikhenkhen khin veh e! ci kha mah ding uh hi. Hi mah hi. Ahi hangin tua Pasian in a kigawmsa mite kuamah in khen kei hen! Kikhen kei uh hen! a cihna thu palsat a kikhenna pen kikhen theihna hi lo-in kikhen thei lo ding ci-a Pasian’ thupiak zuih lohna ahih manin tua pen mawhna hong suak hi.


Kikhen theihna pen mawhna ahi hi. Nupa ki-itna mah lian peen sak ding cih teh, nu le pa, u le nau le tate it lo ding cihna hilo hi. Nupa ki-itna masak ding cihna hi bek hi. Nupa ki-itna pen hong cidam mahmah peuh leh hih a dangdangte zong itna maan tawh a ki-it thei pan ding hizaw hi.


Zomi te in nupa ki-itna sangin ka nu le ka pa hong it sak in cihte kithupi sak lua hi. Nu le pa in zong na zite uh sangin na nu le na pa uh nong it zawk ding uh hi, ci hi. Zomi te ih ngaihsutna tawh kituakin hih thu zong ahi ding mah ahi hi. Ahi zongin LStho in nupa ki-itna sangin ih liatsak zawk ding a dang om masa lo hi, cih thu hong hilh hi.


LS Pasian’ kammal tawh kituakin nupa ki-itna liansak thei rehang nu le pa le teekte itna zong amaan taka hong om thei pan ding hizaw hi. Kei bang ka pa in ka pi le ka pu a itna sangin ka nu mah it zaw leh cih thu pen thuman ka sak zawk hi pah hi. Tua mah bangin ka nu’ kiangah, “Ka pa (na pasal) le napa (ka pu) kua it zaw na?” ci-in kidong leh, “na pu sangin na pa (ka pasal) ka it zaw kei dia” ong cih ding pen a thumaan zaw ding leh LS tawh kituak zawin ka up thu hi pah hi.


Innkuan, bangkua nupa zi le tate tawh ki-itna hangin pi le pu, nu le pate it lo ding, nusia ding cihna hi lo-in, it lua ding cihna tawh a kipat dan ih maan sak theih nading ci-a Pasian kammal tawh a kihilh cian ih hi hi. Nupa ki-itna puak khiatna pen kikhenna hi a, nu le pa sanggamte nusia-a ki-itna puak khiatna pen kigawmna, pumkhat suahna, punna, khanna, zaina ahi hi.


Zomi te pen amau a vak ahi, a inn luah ding a tapa upa pente nupa pen kigen siasia zawin, innlak mo khakte ahi a, tapa dangte khat peuh in khatvei peuh hong hawh uh ciangin cikhum tawi khat peuh, bawngnawi bungkhat peuh hong puak uh pen itna ci-in a lungdamna uh gen ni lohin, amau a kem tawntung a tapa le mopi nu tungah lungdamna gen ngei cih thadah kigensia den thei zawsop hi.


Ahang pen nu le pa (parents) ahi masate in nu le pa (parents) ahong suak a tate nupa’ ki-itna thupi sak lo kha hi. Ih tate zong eimau a nu le a pa mah banga nupa te ahih manun amau ki-itna hazat ding hi lo hi, cih thu pom lo uh ahih man ahi hi.

Zomi te bek hi loin leitung ci le sa pianzia peuh mah tua bang ki-itna deihte pawl ih hi hi. Eimau bek hong kipibawl leh ki-ut hi. Eimau bek hong ki-it leh ki-ut hi. Ki-itna a kipat nading pen numei le pasal pumkhat hong suahna nupa hihna pan’n kipan hi. Nang zong tua mah tawh a kipan hi teh. Na tate ciangh haza in gensia kha kei in. Pasian in mihing a bawlin nupa (kitenna) tawh kipan saka nu le pa (parents) tawh kipan sak lo hi.


Ahi zongin ih theih dingah mi’ bangkua ah mithak ding ahih lam kithei lopi a pasal nei ngam kitam zeka, tua mah bangin nupi khin ahihna a kilangsak nuam lo mothak zong kitam zek hi. Nupi khin a hihna a kilang sak nuam lo mo pen a kisel hi a, tua bangin pasal nei khin mothak khat silh le ten tawh kitahna ah pasal dang tawh mawh theihna lampi piang thei hi. Bektham lo-in nungak lai hing, kingah lai veve ingh a ci tawh kibang hi. Ahi zongin Zomi nupi pawlkhat leuleu lah ta khat nei peuh leh nupi sangsia a kipuah zolo bang pahpah sak zek hang.

Adam le Eve zong nupa na hi masa phot-a, tua nupa ki-itna tawh nu le pa (parents) hong suak pan uh hi. Teek in mo simmawh, mo in teek simmawh cih thute a tuamin koih phot in. Teekte pen mo ngeite hi uh a, mote pen teek dingte ahi uh hi. Ih gennop thu ahih leh nupa ki-itna maan om phot hen. Nupate ki-itna ciapteh pih ciat, theihpih ciat ni. Tua a kikhen thei lo nupa ki-itna pen khutzungbuh tawh zong kigenteh hi. Minam khempeuh in pasal nei khin zi nei khin ahihna uh khutzungbuh tawh kilang sak thei kim ciat pen uh hi.


Ahi zongin Zomi nupite sui-khutzungbuh a kiguan zo nai lo kitam mahmah lai hi. A khutzungbuh manphatna sangin a thu a manphatna ih deihna hangin khutzungbuh (sui sese hi pah ta se kei leh) a bulh nuamte ih hih ding thupi hi. Ahi zongin Zomi papi pawlkhat bel sui ahi phial zongin khutzungbuh a bulh nuam lo kitam zek hi. Tua bang hi loin zi nei khin na hihna bang hiam khat tawh kilang sak pahpah zo lecin hoih pen hi. 


Suang Dal