Wednesday, May 11, 2016

NUPA KAL KI-IT KINGAI SEMSEM LAWMTA BAT NANG

NUPA KAL KI-IT KINGAIH SEMSEM NANG LEH LAWMTA BAT NANG
Hihtawh kisai in Nupa ki-it in kingaih semsem na ding muhdan khat gelh pak ni.
Gentehna: Inn ih tun teh Ui or Zawhmeng in hong na dawn ih tutna ah hong kitat in a mei hong pek leklek leh kihawl khia lo in kizut in hong maingap uh a, Ganhing ahih hangin ki-it semsem in kipakta kiphawk, in kikhual in mihing leh ganhing ki-itna leh kikhualna hong om semsem hi.
Tuadan lian mah in Nupa ih cihpen Zite in Pasalte kiang ah kinel or kingeksak dan phial a Va kinel vakitat ciphial ding maw a om theih ding pen thupi mahmah in ki-itna , kingaihna khang semsem sak in mu ing.
Nupa pen kinel mel lo kiho mello, kiciamnuih ngei mello in ih om ciangin Ki-it lo ih hih loh hangin kinel , kimai ngap leh kikhualna tawm mawk hi.
Tua ahih teh Om gemgam or sanggam bangin kisap ciang bek kiho lo in, nupa te pen Khangno in Uhamta leng Kinel kitat, kihopih sipsip ding pen thupi mahmah in mu ing.
Ui leh Meng ih gen bangin Numeite Pasalte kiang hong kinel mahmah leh Ki-itna khang, kikhualna khang, kilawmtatna khang in kicimtak cih om ngeilo hi.
Numeite Pasal kiang hong kinel kitat phat loh ciang kihehsak hilo napin kiitna kikhualna kihehpihna kilunglutna tawm thei hi.
Tua ahih teh Khangno in uhamta leng ihpasalte kiang ah kinel in ciamnuih gen, kimawlin huntam ih lak khoppih leh nupa kalpen nuamlo thei lo, kiit kikhuallo theilo in, lawmta bangin kigamta kiho thei, kimawl khawm thei ding a Nupa nang tawh hih mah leitung ah nuampen hi cih Napasal in genngamlo in Feel nuamsa mahmah ding a nisim nuntak zia nuam mahmah ding hi.
Numeite mahin na khat peuh2 zo a pasal om gemgam lo in ih kinelsiam ding Innkuan nuam ding ih ut leh cih kigen hi hang, share le cin khat peuh in phat tuam puh ding hi.
Pasalte gilo samlo a nupite na kinel loh man hi. Lim a ih muh bangin na lawm va nozel le cin a lungkham, asinkham, agim atawl dam zel ding hi.
Lungdam
Siam Khaute
April 82016

Tuesday, May 10, 2016

A GUALZO NUNTAKNA NGAH THEIHNA DINGIN:

A GUALZO NUNTAKNA NGAH THEIHNA DINGIN:

1. Anungta Pasian tawh kizom den ding.

2. Midangte lungdamna ah lungdampih zo ding.

3. Thusia mun ah kidiah lo ding.

4. Sepna khat peuhpeuh ah kipumpiak zoding.

5. I dinmun ah lungdam thei in mainawt thei ding.

6. Hamsatna pen gualzawhna kahlei ahih lam phawk ding.

7. Thuhoih khat peuhpeuh thupi sim thei ding.

8. Gualzawhna pen Pasian tungah ko siam ding.

9. Ineih zahzah tawh kipan khia ngam ding.

10. Isepna peuhpeuh ah Lungsim khempeuh tawh sem ding.

11. Ei sangin apilzaw , ahauzaw, asiamzaw te langpan lo ding.
12. I tunga hong kipia tavuan te thalawp takin mainawt pih ding.
13. Khasia pahpah lo ding.
14. Midang khat phatnuam lua kisa in midang khat gensia phot lo ding.
15.Vision kician leh ahoih nei den ding.
16. Pahtawina ingah teh midang te hawmsawn thei ding.

May 9.
Sia Pau Khai

PA IN A TATE TUNGAH A THUHILHNA



PA IN A TATE' TUNGAH A THUHILHNA
  • Na nu khasiatna dingin, gamta, kampau kei in la, na nu simmawh kha kei in.
  • Na nu' hong itna na thukkik zo kei zongin, na nu' hong itna a mawkna suaksak ngei kei in.
  • Na nu' ading tanu/tapa hoih khat na suah zawhna ding hanciam den in.
  • Na zi'/pasal' hangin na nu mudah ngei kei in.
  • Nang nu' na it mah bangin na zi/pasal nu it zawh sawm in.
  • Na nu' deih loh, na nu' phal loh khat peuhpeuh sem/bawl kha kei in.
  • Na nu pen, nute' ni leh ni thupite bekah a pahtawi leh a it hi loin, a tawntungin pahtawi-in, it zawh sawm den in.
  • Na nu na lungkim/lungdam sak zahzah ama thupha ngah ding hi teh cih phawk gige in.
  • Na nu' na khasiatsak zahzah hamsiatna ngah ding cih phawk in.
  • Na nu' tungah Pasian in thupha tampi tak hong koihsak cih phawk den in.
  • Midang ten bangbangin na nu hong gensiat sak ta leh nang adingin na nu zah-a a hoih kuama dang om tuan lo cih phawk in.
  • Na nu' lametna leh ama lungmuan'na in nang bekmah na hih lamtak phawk in.
  • Na nu' adingin na khatpeuhpeuh hih/sep sak ding thasial kha kei in.
  • Na nu' tungah itna lak tawntung in la, thupha ngen zelzel ing.
  • Na nu pen pilna, siamna a neih loh hangin nang adingin leitungah a zahtakhuai pen ahi hi.
  • Na nu' deih khempeuh na pia zo kei zongin na nu' kisap bangbang a pia zo ngiat dingin hanciam den in.
  • Na nu in hong dampih lai ahih leh a damsak Pasian' tungah lungdam ko khial kei in la, sawtpi tak mah hong cidam pihin, a khansau theihna ding thungetsak den in.
  • Na nu in a kimu thei kipahtawinate sangin a kimu thei lo nangma itna lungtang deih zaw hi cih phawk den in.
# A nu simmawh in,a khasiasak mite in leitung thupha a ngah loh banah khansauna ciam kha lo ding uh a, a nu it in, a lungkim/lungdam sak mite in ahih leh leitung thuphate leh khansaunate ngah ding uh hi.
-David Tuang



Saturday, May 7, 2016

KAMSANG A KINEIHKHEM HONG PIANG DING

KAMSANG A KINEIHKHEM HONG PIANG DING
THE FALSE PROPHETS.

Mat 24:11Kamsang kineihkhem mi tampi hong piang ding a, mi tampi tak umkhialsak ding uh hi.
24Bang hang hiam cih leh Khrih a kineihkhemte leh kamsang a kineihkhemte hong piang ding a, ahih zawh leh a teelsa mite nangawn a khemna dingun lim leh na lamdang lianpipi hong bawl ding uh hi.

1Johan 4:1 Ka it lawmte aw, kha ka nei a ci mi khempeuh' thugen um kei un la, tua thute Pasian kiang pan mah ahi hiam, ci-in kantel un. Bang hang hiam cih leh leitungah kamsang a kineihkhem tampi hong om khinta hi.

Marka13:22Bang hang hiam cih leh Khrih kineihkhemte leh kamsang kineihkhemte hong piang ding a, ahihzawh leh, a teelsa mite nangawn a khemna dingun lim leh na lamdangte hong bawl ding uh hi.

Hih thulu tawh kisai in Topa tusung teng hong hopihna leh Khatlekhat kitheisakna ding danin ngaihsun ing. Topa’n ka hun hong naiciangin zuauthei or kineihkhem kamsang tampi hong piang ding cih agenna tung tawnin Thu-um mite pilvang huai mahmah kha ding hi cih khatlekhat kihanthawn, tha kipia in Lai Siangtho isim tangtang ding Topa in hong deih hi. Paul thugen pen Mite in man maw manlo cih atheihna dingin Lai siangtho asim tangtang uh hi cih bangin Khristian nuntakna ah et, sim tangtang ding kisam mahmah ding hi.

Nikhat Biakinn ah ka kikhop leh Crusade dan kibawlin Pasian thugen minthang khatin thugen ziah2 Hallelujah ci ziah2 in tha ngahthei mahmah in, kei anung lam deuh a ka tu a, Pawlkhatte tu in, Pawlkhatte ding in thugen ngai zihziah uh hi.

Tua thugen papen thangahlua ahih manin stage tung ah zong ding lo-in mipi lamah hong tuaksuk in thu hong gen ziahziah laitakin Pulpit tungpanin Church Pastor pa in Lai Siangtho hong lem in atung a Lai siangtho ih gelhte hong sim hi. Avekpi in asimma Ka hun hongnai ciangin Zuauthei kamsang or Kamsang kineihkhem hong piangding hi cih hong simlian leh Tua thugenpa tukvual a, ka omna panin kimu nawmlo-in mipi in hong liah hi. Ka dinna panin tawlkhat sung dindel liangin ka ethangin ka muzo kei hi. Tua pan in amai lam deuh ah pai phei in tutna tungpan ka dingin ka en a ka muthei tuan kei hi.Tualai takin Biakinn bang hong kiling zaizai liangin, atawp ah tua atuk thugenpa bangci om cih munuam ka hihmanin Biakinn apang a kongkhak pan paikhia in Pulpit tunglam paina kongpi ah ka lut a stage tung pan ka et leh minhong liah veve in ka muzo tuan kei a, thugen pa kua hiam cih ka tel zotuan kei hi.

Tua laitakin Biakinn sung a meipi kivak hong mitdek diaidiai ahih manin Tangval khat pulpit tunglam hong diangto in Tua meipi hong mutin hong tang hoih kik hi. Thu gen atuk pa ka-etet hangin ami katelzo tuan kei hi. Tualai takin Kakhang lovat a, Ka mang na hi mawk hi.Tua tangval pa pen, tulaitakin tua Pawlpi sungah Pastor sem khat ahi hi.

Hih thupen 1998 kumin Kamang hi a, ka khanlawh phetin tua atukpa kua hiam ci-in katheih nop manin ka mang bang kabawl phapha hi. A hih hangin Topa in ami ka theihding deihlo a, thei leng kigenkhia khading ahih manin Topa in Ami hong theisak lo mawk hi. Kum hitan sawt napi in ka mangngilh theihloh thu khat ahi hi.


Christian ih nuntakna sungah kamsang kineihkhem or Kamsangin Pasian kiang pan maw, hilo kamsang ci-a itel loh mitampi hong omta hi. Kamsang or thusuak nei in, milak ah gentuak, gentuaklo theilo ban ah, hih ka thusuakpen Agenkhiat ding kal ngaklah in hih pen Pasian kiangpan maw? Kalungsim pan maw? Evil Spirit or khanin kiangpan maw cih dongtel lo, theitel lo-in agenkhia ziau2 mitampi omta hi.

Kamsang tuak2, thusuak ngah tuak2 kilemlo tam mahmah ta hi. Tua ahih manin ei Christiante in Paul cih bangin Pasian thu hong kigen leh thutuam2 te Pasian Kammal Lai siangtho tawh kituak maw kituaklo cih Lai siangtho en in ih sittel detding pen, Kideihsak mahmah hang cih hi tungtawn in ih lungngaih det ding deih hang. Siate cihbangin
:
#Thusuak ih neih leh zong, Pasian kiang ah dongtel ni manmaw manlo, man taktak itheih teh genkhia pan ni.
# Thusuak man taktak cih ihtel teh Mipi zak agentuak leh Mimal tung ah gentuak khentel thei ni.
#Mimal theih ding kilawm pen mipi tung gen lo-in, athei ding nu/pa tung ah ih gen kei leh kilem lohna kigalbawlna cihdante  kipiangsak thei hi.

Tua ahih manin Christian nuntakna sung ah Pilvang takin nungta in kalsuan ding kisam mahmah hi.
Pasian kammal tawh akop tawntung Pasian tate ihih ding thupi mahmah ding hi cih kithei sak hang!

Lungdam
Siam Khaute
May 7, 2016







Saturday, April 30, 2016

ZOMI BAPTIST CONVENTION HONG PIANDAN (ENGLISH)

 Adoption of the Name Zomi Baptist Convention

There had never been any formally constituted organization of the Christian churches in the Chin Hills. When I returned from the U.S.A. arriving at Rangoon on 18th September, 1950, I was invited to speak at the Annual Meeting of the American Baptist Missionary Fellowship in October. In my speech I attempted to express what I thought to be most essential for the growth of Christianity among our people. I explained that the Chin Hills had been the most neglected and the least developed area in Burma. To remedy this I made the following two proposals:

[1] In order to strengthen the Christian churches, the village churches should be formed into properly constituted local associations and there should be overall organization embracing all the organizations.

[2] A well-experienced missionary should come and make a survey of all the Chin-Hills and give us advice on various projects of development.

The Missionary Fellowship approved both proposals. Accordingly, Mission Secretary E. E. Sowards visited the Chin Hills during February and March 1952. By the time both the Tedim and Hakha Missionaries had left on furlough. So I myself had to accompany him throughout his survey tour. At the conclusion of his survey tour he advised me as follows:

[A] He said the government in recent months changed its policy on mission work in Burma. Under this new policy our days of missionaries in Burma were numbered. And we might be asked to leave the country any day. What you proposed in October 1950 must be proceeded forthwith. You just start forming properly constituted Christian bodies – local associations and an overall convention, as speedily as you could. This properly constituted Christian bodies must be ready to take overall missionary work whenever the missionaries had to leave.

[B] And when this convention was formed it should be purely national organization, bearing national name, and run by national personnel. No foreign missionaries should hold any official position and should not be a member of any committee, but should work in an advisory capacity only.

According to his advice, I began forming the Tedim, Falam and Haka Associations during 1952. Then in order to constitute an overall organization, I asked the three Associations to select ten leaders each from the three Associations to form a Constitution Drafting Committee.

This Constitution Drafting Committee met at Falam Baptist Church during the last week of October and the first week of November 1952. I acted as Chairman of the Constitution Drafting Committee.

[1] Having explained to the committee that we were forming a purely national organization, I proposed that the name of our organization should bear our own national name. Outsiders call us Chin, but we never call ourselves by that name. So I believe you all agree to reject Chin to be the name of our organization and all the members of the Committee agreed by acclamation.

[2] Then I proposed that we should take ZOMI as our name as this is our correct historical name. And we should call our organization ZOMI BAPTIST CONVENTION.

[3] A man sprang to his feet and rejected the name Zomi outright saying, “Saya, in Haka we apply this word Zo to the most backward and the most despicable people. So we do not want this name for our big Christian organization”.

[4] “In that case what name do you like?” I asked and he replied, “LAIMI”.

[5] Then I explained, “I proposed ZOMI because I believe it is the correct original historical name of our people, from the Naga Hills to the Bay of Bengal. To the north of Tedim, the Thadous and other tribes call themselves YO, in Falam, LAIZO. The Tedim people call themselves ZO, the Lushais MIZO, In Hakha, ZOTUNG, ZOPHEI, ZOKHUA. In Gangaw area ZO is pronounced as YAW, in Mindat, JO or CHO, and in Paletwa KHOMI. In Prome, Thayetmyo, Sandoway, and Bassein areas they call themselves A-SHO. So I am convinced that inspite of slight variations this ZO is our original historical national name”.

[6] After this explanation Rev. Sang Ling who was the most senior and revered pastor from Hakha stood up and said, “What Saya Hau Go has just said is correct. In our younger days we were told that we were born at YOTLANG. And ZO is our true original name. The word LAI is not our national name. LAI was first used by denizens of Hakha. It means our village people, our own local people, as distinct from outsiders. It is nor our national name”. Saying this, he wayed to Rev. Sang Fen who also was the second eldest and most respected pastor and asked, “What is your opinion on this, Saya?”

[7] The Saya Sang Fen stood up and briefly said, “I agreed, I believe ZO is our national name and I myself am the pastor of ZO-KHUA”.

[8] After the two most senior and revered pastors of the Hakha area rose and spoke in support of my proposal, not a single voice of dissent was heard and the name ZOMI BAPTIST CONVENTION was unanimously approved.

[9] What the Constitution Drafting Committee had approved at the Falam meeting was officially and universally adopted by the general meeting at Saikah, March 5-7, 1953.

The lone dissenting voice seemed to be a more idiosyncrasy or at best a limited local usage without any sound historical basis, because not a single member of the Constitution Drafting Committee voiced any support at Falam. The general meeting held on March 5-7,1953 at Saikah village in the now Thantlang township of Hakha area was attended by 3,000 Christians. of these about two hundred were from the Falam area and less than ten from the Tedim area, because Saikah was 7-9 days’ foot journey from Tedim area. Even there where by far the vast majority of delegates were from the Hakha area there was not a single voice of support from LAIMI, but the name ZOMI BAPTIST CONVENTION was born, named and based on the foundation of historical truth, confirmed by the General Meeting at Saikah with the most remarkable spirit of Christian harmony and unity never experienced before or since.

I was asked, out of necessity, to serve temporarily for one day as General Secretary, pending the arrival of the Rev. David Van Bik who was ear-marked to relieve me on arrival from the U.S.A. the following year.

Rev. Haugo
Rangoon 1st December, 1988

ZOMI BAPTIST CONVENTION OF MYANMAR (ZBCM)

ZOMI BAPTIST CONVENTION OF MYANMAR (ZBCM)
Pinlong 9, Kalaymyo
Sagaing Division
MYANMAR
Phone: 073 21883


I. Kipat cilna

Kamphen a kullo Kawlgam a om Tuiphum Pawlpite’ kipawl napi dingin 1995 April 8 ni-in, a (15) veina ZBC Trienial kikhoppi Khuasak khua pan ZBCM ki kipsak hi. ZBC pan tawp nading lai tungah letmat thuh Association te ii President leth General Secretary te anuai a teng ahi hi.


No. Association President General Secretary

1. Tedim Baptist Association Rev. Hau Za Cin Rev. Thang Go Khup

2. Tonzang Town Baptist Asso. Rev. Neng Suan Thang Rev. En Khan Hau

3. Kalay Zomi Baptist Asso. Rev. Gin Khaw Kam Rev. Luai Go Thang

4. Tamu Valley Bapatist Asso. Pa Kham Suan Thang Sia Pau Heh Kam

5. Zo Baptist Association Rev. Kam Suan Mang Rev. Thawng Khan Sing


Hih atung a teng in lungkim takin letmat athuh khit uh ciangin, TBA te’ zinpi Pa Do Pum te inn ah mipi khempeuh Meeting omkik a, vekpi lungkimna tawh Sia zahtakkhuai pen Rev. Khaat KHAW Gin (TBA, Gamlai Sia khawk Senior Pastor) in ZBCM Topa tungah apna leh thupha piakna tawh kipsak na hongnei hi.


II. Thubulphuh

Zomite in, abeisa a ih gentheihna, ih kamsiatna te mangngilh a thupha ngah minam ihsuahtheih nading deihna tawh “THUPHA NGAH MINAM” (late 33:12) pen ZBCM gambup thubulphuh pi dingin ki kipsak hi.


III. Tupna leh Ngimna

1. Kha mangthang zong ding (leitungbup)

2. Mi mangthang zongding (Zomite)

3. A bukim khantohna hoihte semding (Taksa leh Kha)

4. Midangte ngeina theihpih dinga, Zo ngeina kem ding, zanghding

5. Midangte pau leh lai theihpih dinga, Zopau leh Zolai zanghkim ding.

6. Zomi khempeuh Mission lungtang neisak ding


IV. Lungtang puakzia

1. Apil te ki pahtawi - Pilna zongte ki pantah

2. A haute ki lungdampih - Hauhna zongte kidomto

3. A cidamte zangh - A damlote veh

4. A hat te nasep guan - A thanemte kha ki pia

5. A lungdam te hawmsawm sak - A lungkham te thunget pih


V. Mission nasepna

ZBCM in nadangte a ih sep ma-in, Kha mangthang leh mi mangthang zon sem masa hi. 1995, June 4 ni-in, Zum ki hong a, Mission nasep danding kikum pahin a (1)veina ZBCM Revival Palaite 1995 November pan kikhah khia pah hi. Tua a kipan kum sim in ki khah toto-a, (2004) kum a (10) veina dong Revival palai gawm (75) phata hi. Palai paite lakah a (7) veina Palai, Buanman khua Rev. Sing Khaw Gin tanu Palai nambat (ZR.55) Lia Cing Khan Dim (Dimno), Maishu Pawlpi in, 14.3.2003 ni-in hong nusia a ich dah mahmah hi.


Mission Field tawh kisai-in Association khempeuh in Mission Field ki nei ciat a, 1998 kum a kipan ZBCM in Kawlpi khen khanglam ah Mission Field neih kipan in, tua Field te, tu-in Pawlpi picing hita-a, Zanggam Zomi Baptist Association(ZZBA) khat in 2002 kum a kipan hong ding zota uh hi. 2003 kum a kipan Inland Missionary for Christ (I.M.C) kum khat term in mi (5) leh kumthum term in mi (3) ki sawlkhia a, 2004 kum ciang in kum thum term mi(3) leh kumkhat term mi (9) ki sawlkhia ta hi. Mission nasep thupi penin nei ihih manin adang ich sep te zong Pasian in hong lawhcing sak den hi ich thang thu in ich ciamteh ding hi.



VI. Ih Pau ih Ngeina kizangh kik pianta

Zomite Kawlgam vaigam mun tuamtuam ah vai tuamtuam tawh tunghang a, Zopau, Zo ngeina te thei nawnlo in nu leh pa, khua leh tui a phawk zo nawnlo tampi om khin hi. Tu in ZBCM pian zawh kum 9 bang pha pan taleh Kawlgam sung a om Zo lia, Zo taang te in ei pau tawh hong pau melmel ta uh a, ich ngeina hong kann ciauciau ta ahih manun ich nasepna Pasian in thupha hong pia hi. Lungdam koh kawmin thungen in thasan lai ni. Kawlgam khuapi liante i pai teh ZBCM Pawlpi kann tanghtangh leng ei pau tawh Pasian kiphat in A kammal ki pulaak ziahziah ding hi.


VII. Association, Pawlpi leh Minister te’ thu

A. Association (7) phata hi.

(1) Kalay Zomi Baptist Association (KZBA), Kalay

(2) Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Tonzang

(3) Tamu Valley Baptist Association (TVBA), Tamu

(4) Zanggam Zomi Baptist Association (ZZBA), Mandalay

(5) Tedim Baptist Churches Association (1), (TBCA -1), Tedim

(6) Tedim Baptist Churches Association (2), (TBCA -2), Heilei

(7) Cikha Township Baptist Association (CTBA), Cikha


B. Association (7) te leh Local Pawlpi te tawh gawmin pawlpi (109) pha-a, Mission Field (8) tawh gawm Pawlpi (117) phata hi.


C. Minister te

(1) Ordained Pastor (4)

(2) Ordained nailo Pastor (75)

(3) MC lut nailo Evangelist (18)

Vekpi gawm (134) pha hi.




VIII. Siate ki pattah na

(1) Rev. Dr. Gin Khan Khual Ph.D. (UK) zokhin

(2) Rev. S. Tun Cin Kap Ph.D. (USA) sinlai

(3) Rev. Hen Khan Go Th.D. (Philippines) sinlai

(4) S/n Huai Man Cing Ph.D. (UK) Sinlai

(5) Dr. Vum Khan Khual D.Min. (Philippines) zokhin

(6) Sia Zam Suan Mung D.Min. (Singapore) sinlai

(7) M.Th. zosa leh a sinlaitak (7) om

(8) B.D. leh M.Div. zosa leh sinlaitak (31) om


IX. Vangil neihteng

(1) Zumhuang Acre (2)

(2) Lai Siangtho sanghuang Acre (5)

(3) Zum inn (1)

(4) Staff Quarter (3)

(5) Land Rover Mawtaw (1)

(6) Motor Cycle (2)

(7) Computer (1) leh Printer (1)

(8) Type Writer (English) 1

(9) Gestetner (1)

(10)Meter Box (1)

(11)Meiset (1)

(12)Tutphah, Sabuai, Bizu, um leh bel kuang leh keu leh zanpuan kicing pianta

(13)Zo ngeina vanlui tampi ki kai khawm ta hi.

(14)LaiSiangtho sang a ding laibu bu tul val.


X. ZBCM kilam zia(Body Structure)

(1) General

(2) Ministers Council

(3) Departments

(a) Mission Department

(b) Fellowship Department

(c) Zomi Association for Christian Communication(ZACC)Department

(d) Education Department



XI. Development nasepna te

(1) Music sinna (2)vei knei zo

(2) Puankhui sinna (4) vei kinei zo

(3) Khutsiam sinna (6) vei kinei zo

(4) Cidamna sinna kha (3) sung (1) vei kinei zo

(5) Siate’ Zite thathak lakkhopna (2) vei ki nei zo

(6) Numei Secular College ah day a kahte Patron Award kumkhat ciang Ks. 10000/- ta ki pia.

(7) Buh ciin dan siamte Consultant Award Acre khat ah Ks. 5000/- ta kipia

(8) Meigong te vok khawi na ding sum leitawi ki pia

(9) Tangpi te vok khawi nading sum leitawi kipia

(10)Pastor te vokkhawi nading sum leitawi kipia

(11)Pastor te’ tate tanlang pan tan(10) kikal sangkah neite 2003-2004 kum in Ks. 10000/- ta tawh sang lut nang Dr. Gin Khan Khual in hong huh. 2004-2005 sang kum zong hong huh sawm lai.

(12)ZBCM zum pan Zopuan, Zonik kigan sak, kizuak kik ziahziah

(13)ZBCM MC pasal tea ding in, puan laisan, numei te a dingin puandum Uniform, in nei.


XII. Mailam nasep ding geelna

(1) 2005 kum ciang ZBCM kum 10 cinna TIN JUBILEE bawlding Jubilee ciaptehna dingin, Sia (10) Ordination pia ding. Local pawlpi teng Association ah lutkim ding.

(2) Zomi Innpi, Singlamteh liim in dawlthum in lam ding

(3) Lai Siangtho sangpi khat 2006 June kha teh hong ding Master level pan panding

(4) Telephone nei ding

(5) ZBCM Helth Center, Clinic nei ding

(6) A kisapna zui in Crusade bawl zel ding

(7) A kisapna zui in Department nasepna khan toto ding


XIII. Tulaitak Panmun Lenteng (2002-2005)

(A) Consultant & Honourary Superintendent:

Rev. Dr. Gin Khan Khual Ph.D. (UK)


(B) Advisor teng:

(1)Prof. C. Thang Za Tuan (Yangon)

(2)Col. H. Kam Pum (Rtd), (Yangon)

(3)Upa En Za Kap (Mandalay)

(4)Upa Vungh Go Lian (Mogoke)


(C)ZBCM Officers Council (OC) member teng:

President -Rev. Kham Suan Mung

Vice Pre.(1) -Upa Ngul Lian Zam

Vice Pre.(2) -Rev. Than Za Cin

General Secretary -Rev. En Khan Hau

Asso. GS (1) -Rev. Pau Khan Khai

Asso. GS (2) -Ps. Tual Za Kai

Treasurer -Upa Zam Khan Khai

Mission Secretary -Ps. V. Cin Ngaih Thang

Fellowship Secretary-Ps. Niangh Lam Lun


(D) Head Clerk -Pa Tluang Lian Thang

(E) Finance Clerk -Lia Ngin Man Huai

(F) Lia Zunna Patron -Pas. Huai Man Cing PhD (Cand.) UK

(G) ZBCM Branch Office, Co-ordinator : Rev. D. Thang Za Pau, Yangon

(H) Association General Secretary (GS) teng:

(1) Kalay Zomi Baptist Association -Rev. Cin Sian Pau

(2) Tonzang Township Baptist Asso. -Rev. Cin Do Piang

(3) Tamu Valley Baptist Association -Pas. Tual Za Kai

(4) Zanggam Zomi Baptist Association -Rev. Kham Sian Khup

(5) Tedim Baptist Churches Asso. 1 -Rev. Vungh Suan Kham

(6) Tedim Baptist Churches Asso. 2 -Rev. Suan Kam

(7) Cikhat Township Baptist Asso. -Pastor Lian Za Huam


Wednesday, March 30, 2016

CHIN LEH ZOMI ATOM IN

CHIN leh ZOMI atom in
Chin leh Zomi cih tawh bangcih ding ci aa alunghimawh leh athei nuam tampi ki om ahih manin, tawm kong kuppih nuam hi. Hih min nihte hangin lunghimawhna pen ii tangthu i theih lohna pan ong piang khia lunghimawhna hi aa i tangthu i kan phot ding kisam kasa hi.

CHIN : Chin cih ong pian khiatna thu nih om hi. Khatpen tanglai pupate upna tawh aki bawltawm, pianna khangthu, mythology, hi aa khat pen midangte ong piak, min aki pat khiatna bulpi, etymology ahi hi.
Mythology : India gam lam aa om Marte, Lushaite, Gangte in “ Leitung mihingte, ‘Ciinlung, Tsinlung, Sinlung, Jinlung, Chinglung’, kici suangpi khat, kuahawm khat ahk leitung gil sung panin mihing ong piang khia hi”ci aa upna ahi hi. Hih panin Chin akici min ong piang hi ci uh hi. ( L H Sakhong ‘s In Search of Chin Identity.2003 p 1) Hih pen, ei Kawlgam lam ah kiza ngei lo-in, Falam khua gei aa Lailun kuahawm leh Tedim gei aa Khuul khuahawmte bek i pian khiatna ci-in tangthu kigen i za ngei hi. Hih pen khanglui thu upna hi aa, kuahawm sung pan mi piang ngei lo hi.
Etymology: Tanglai Kawl Kumpi masate-in Thet(Sak) kici ( tu’n Manipur leh Tripura) galte adal dingin deih uh ahih manin, Khamtungmite (the tribes) bangmah nawngkai sak see lo-in amau gam ah nuamtakin na om sak uh hi. Tua hi aa, galdal uh ahih manin ‘ lawm, zawl, allies or comrades’ ci-in na sam uh hi. ( Prof. Gordon Luce, Old Kyaukse and the Corieing of the Burmans 1959, Journal of the Burma Research Society 42, 1:75-109). Kawl pau-in ‘tha nge chin’ , ‘ a chin chin’ na ci uh aa, tua panin Chin kici ong piang hi. Ahih hangin Chin akilawhna bulpi athei lo mi pawlkhatte-in Khamtungmite-in bawm zangh uh ahih manin ‘Bawm’ ci-in zong asam uh hi. A taktakin Chin leh Bawm a aw akibat hangin a at dan laimal kibang lo hi. ( Prof. F K Lehman, The Real Facts from Linguistics and Anthropology. P 92-93)
Pagan ah mualsuang nih tung ah ‘Chin’ ci-in kigelh: 1048-1113 hun sungin Pagan Kumpi Kyanzittha uk sungin mualsuang tung ah ‘Chin’ cih laimal ki at hi. Hih pen lai tawh kiciapteh masakpenna ahi hi. Mi pawlkhatte-in “ Hih mualsuang tung aa ki-at lai-in eite Chin i hihna ong lak hi” ci-in agen, lai aa at zong om hi. A taktakin ei at hi lo-in Kawl Kumpi-in eite ‘Lawm’ ci aa onng ciaptehna uh hi bek aa, ei, ‘Chin’ akici i hi peuhmah kei hi. Cikmah hunin ei leh ei Chin i kici ngei kei hi. I pu/pate-in na saang lo bek tham lo-in na zadah uh hi. ( Sir George Scott, Burma and Beyond 1932 p 187)
Hi bangteng hi aa, Chin pen, 1. Tanglai upna hi-in tudong, Chinlung a omna ki thei lo hi. 2. Kawl Kumpi masate-in “Lawm aw, Zawl aw…” ci aa ong sapna hi bekin ei leh ei, i pu/pate hun aa kipan cikmah hunin Chin i kicihna tangthu sung ah om ngei lo hi. Midangte ong lawhna uh hi bek aa, pawl khatte bangin “Bawm” ci-in kona in ong nei zaw lai uh hi. (Lehman). Zandiak mahmahin, facebook sung ah Zomi khat Vice President ong ngahna a lungkim lo midangte-in bawm kisuai lim khat tawh ciamnuihna-in aki suaksak i mu lai hi.Tua ahih ciangin, i minam min, national min hi lo hi. 3. Chin pen ‘Chinlung’ suangtum pan piang cihna ahih teh, Pasian thu um mite adingin Minam Min National Name aa zat huai het lo hi. Leisung, suangtum, kua hawm sung pan khawng aa piang hi thiam bek lo-in Pasianin ong piansak, ong it, Pasian’ tate i hi hi.
ZOMI : Zomi cih kammal pen Pagan mualsuang tung ah Chin cih aki at maa kum 250 hun lai pekin Sen gam Tang Dynasty Kumpi’ taangmi, Ambassador pa-in 862 AD kumin na ciamteh khin zo hi. I pianna Tibet gam sung ah AD kipat kiimin Zo-thang ciang i bul kikan kik thei hi. Dalai Lama a 5 na-in “ ‘Zo’ pen ‘Lord – Topa’ cihna hi aa, ‘Thang’ pen ‘The perfect – ‘Genbaanglo Pa’ cihna ahi hi”ci hi. I pianna min hoih mahmah khat ahi hi.
Mikang kumpi nasem uliante, Sangmangte leh mipil tampi-in i pu/pate-in Kawlgam laizang ah kum 800 sung bang kumpi-in na om ngei uh aa Zo mah na kici uh ahihna limtak na ciamteh tiuteu uh hi.( a kicingzawin magazine ah ong suak lai ding hi) Tua hun lai-in zong Zomi mah na kici uh hi.
Tua zawh, gal lelin 1550 AD khit ciangin ki theh thaang mang uh aa, pawlkhat nisuahna lam tai-in, Laos, Kambodia gam ciangtung uh aa mi namdangpi asuah uh hangin, tuni dong i pau tampi kibang lai hi. Pawlkhat Kawlgam sung mah ah minamdangte tawh kihelzau-in kikan zo nawn lo hi. Pawlkhatte nitumna khanglam dongin lal uh aa, tu-in Asho kici Zanggam Zomite ahi uh hi. Pawlkhat ahon in Khamtung mualtung lam lal to hi.
Khamtung ah i kah toh maa ciang pen, Khuul aa piang, Ciimnuaimi, Lailun aa piang, Laimi, Tedim, Falam, Haka, Matupi, Mindat, Kanpetlet leh Paletwa cih bang om nai lo hi. I vekpi-in Zomi i hi khin hi. ( Col. TH Lewin, Baiyue, Carey & Tuck, U Thein Pe Myint, Daw Khin Myo Chit, om lai )
Kawlzangpanin Khamtung i tun ciangin, ki om khawm kik nawn lo aa, ngaihsutna leh upna tuamtuam ki nei in, “Lailun kuahawm pan i piang aa Laimi ihi hi “ aci tawh “ Khuul pan aa piang ihihi” aci tawh i om hi Pawl khat leuleuin i minam min mangngilh kikeuhin midangte ong sapna, Chin peuh i minam min asa zong om aa, pawl khatin, Zomi mahin kici napi, Khumi, Cho, Zaw ci-in i awsuah tawmtawm ki lamdang ta hi. Ahih hangin pawlkhat leuleu-in taangtawng aa i min laigil na pom kinkenin tudong mah Zomi akici tampi i om hi.
Khamtung mual dawn itun ciangin kizopna haksatna tawh ngaihsutzia, huihdiikzia kilamdangin midangpi i kisa kha thei hi. I kan loh hang bek hi-in Zomi akicite beh leh phung tampite Chin a kicite lak ah tampi om hi. Mi lian minthang pawlkhatin i beh min mah ana keng lai uh hi. Mun tuamtuam ah zong Zo mah na kici lai uh hi.
Tua ahih ciangin i tangthu limtak kan lehang, Chin akici a khauhpai mahmah i sanggam south Hakate bang Khuang Cawi ahk. Lawng Tuk, Khuado abawl uh ciangin, aphuisam uh teh, “ Kawlte hauh leh nopsakna bangin ko, Zo Ram ong pia in” ci phaphain a innsung tawng ah phuisam uh hi. Chin Ram ci lo uh aa, Lai Ram zong ci loin, “Zo Ram” ci ngiat uh hi. A taanglai kam ciik uh ahi hi. Mun leh mual minte ah zong Zo min mah tu ciangdong na lolo lai uh hi. A minam minte uh zong Zotung, Zophei, Zokhua ci-in ahi zongin, a min mahmah uh zong tampi mah, Zo, ci-in min kiphuak lai uh hi. Chin cih min koimah ah ki za lo hi.
‘Chin’ cih min tawh kibang lo-in, Zo/Zomi pen midangte ong sapna hi lo-in tangtawng pek aa kipan ei leh ei i kisapna min ahi hi. Zo cih min pen a khanghaam pen, min hi aa, tanglai Sente tangthu sung ah zong, Zo dynasty om ngei-in, Kawl gam laizang ah zong i pute-in Zo kingdom a nei ngei minampi khat i hi hi. Chin cih pen ipu/pate Kawlgam atun khit uhteh ong piangpan , Kawl Kumpite ong sapna min ahi hi. Cikmah hunin, Chin kingdom cihbang kiza ngei lo hi.
‘Zomi’ lo buang ong gawmtuah ding ong tawisaang ding, ki saktheihpih ding adang minam min, national name, om lo hi.
Bangbang ahi zongin, Mangkangte-in Zogam ong uk ding uh 1896 kum, Chin Hills Regulations, ki-uk dan a bawl uh ciangin a kamphen ding ei mualtungmi om lo i hih manin, midangte in Chin ong cihna uh tungtawnin Chin akici paisuak ihi hi. Tua pen akikhial hi ci-in phawk kik saam uh aa, The Chin Hills Gazetteer sung ah hibangin gen uh hi. “ Ahun-aphaatin Kuki (Chin) kici kammal pen Kawlgam, Bangladesh leh Assam kikaal aa om, mi nam tuamtuamte kilawhna, amaanpen min ahi Zo tawh kilaih hi zen leh tu’n thu siang khin mah ding hiven” na ci ngeungeu uh hi. Tua hun lai-in ipu/pate-in ong ki minvawh lam zong na thei nai lo, zong ki thei sak lo ahih manin tu dong apai toto suak kha hi lel hi.
Bangbang hitaleh, Kumpi ong min vawh hi phot ahih ciangin, ki paai khia thei pah nai lo aa i tangthu i sutsut, i sasa ding aa i ki hilhhilh ding hi. I theih kim hun ong tun ciangin a maanpen i minam min ding ngaihsut kik theih ahi hi. Kuakua-in i tangthu i theih masak phot limlim ding thupi kasa hi.
Dr Dong No, Sydney Australia